Stotram Sangrah Durga Mahanarayana Upanishad (Yajurveda) Vedic Durga Sukta / दुर्गा सूक्त

Durga Suktam Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Mahanarayana Upanishad

Read complete Durga Suktam lyrics in Sanskrit with English transliteration, verse-by-verse Hindi भावार्थ and English meaning. The revered 7-mantra Vedic hymn from Mahanarayana Upanishad.

Durga Suktam Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Mahanarayana Upanishad
Text:
॥ श्री दुर्गा सूक्तम् ॥
जातवेदसे सुनवाम सोममरातीयतो निदहाति वेदः । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा नावेव सिन्धुं दुरितात्यग्निः ॥ १ ॥
तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां तरसे नमः ॥ २ ॥
अग्ने त्वं पारया नव्यो अस्मान्त्स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा । पूश्च पृथ्वी बहुला न उर्वी भवा तोकाय तनयाय शं योः ॥ ३ ॥
विश्वानि नो दुर्गहा जातवेदः सिन्धुं न नावा दुरितातिपर्षि । अग्ने अत्रिवन्मनसा गृणानोऽस्माकं बोध्यविता तनूनाम् ॥ ४ ॥
पृतनाजितं सहमानमुग्रमग्निं हुवेम परमात्सधस्थात् । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा क्षामद्देवो अति दुरितात्यग्निः ॥ ५ ॥
प्रत्नोषि कमीड्यो अध्वरेषु सनाच्च होता नव्यश्च सत्सि । स्वां चाग्ने तनुवं पिप्रयस्वास्मभ्यं च सौभगमायजस्व ॥ ६ ॥
गोभिर्जुष्टमयुजो निषिक्तं तवेन्द्र विष्णोरनुसञ्चरेम । नाकस्य पृष्ठमभिसंवसानो वैष्णवीं लोक इह मादयन्ताम् ॥ ७ ॥
॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॥ इति महानारायणोपनिषत्सु दुर्गासूक्तं सम्पूर्णम् ॥
Jatavedase sunavama somam-arateeyato nidahati vedah | Sa nah parshadati durgani vishva naveva sindhum duritatyagnih || 1 ||
Tam-agni-varnam tapasa jvalanteem vairochaneem karma-phaleshu jushtam | Durgam deveem sharanam-aham prapadye suteram tarase namah || 2 ||
Agne tvam paraya navyo asmant-svastibhirati durgani vishva | Pooshcha prithvi bahula na urvee bhava tokaya tanayaya sham yoh || 3 ||
Vishvani no durgaha jatavedah sindhum na nava duritatiparshi | Agne atrivan-manasa grinano'smakam bodhyavita tanoonam || 4 ||
Pritanajitam sahamanam-ugram-agnim huvema paramat-sadhasthat | Sa nah parshadati durgani vishva kshamad-devo ati duritatyagnih || 5 ||
Pratnoshi kameedyo adhvareshu sanaccha hota navyascha satsi | Svam chagne tanuvam piprayasvasmabhyam cha saubhagam-ayajasva || 6 ||
Gobhir-jushtam-ayujo nishiktam tavendra vishnor-anusancharema | Nakasya prishtham-abhisamvasano vaishnaveem loka iha madayantām || 7 ||
|| Om Shantih Shantih Shantih || || Iti Mahanarayanopanishatsu Durga Suktam Sampoornam ||
जातवेदसे सुनवाम सोममरातीयतो निदहाति वेदः । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा नावेव सिन्धुं दुरितात्यग्निः ॥ १ ॥
Jatavedase sunavama somam-arateeyato nidahati vedah | Sa nah parshadati durgani vishva naveva sindhum duritatyagnih || 1 ||
तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां तरसे नमः ॥ २ ॥
Tam-agni-varnam tapasa jvalanteem vairochaneem karma-phaleshu jushtam | Durgam deveem sharanam-aham prapadye suteram tarase namah || 2 ||
अग्ने त्वं पारया नव्यो अस्मान्त्स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा । पूश्च पृथ्वी बहुला न उर्वी भवा तोकाय तनयाय शं योः ॥ ३ ॥
Agne tvam paraya navyo asmant-svastibhirati durgani vishva | Pooshcha prithvi bahula na urvee bhava tokaya tanayaya sham yoh || 3 ||
विश्वानि नो दुर्गहा जातवेदः सिन्धुं न नावा दुरितातिपर्षि । अग्ने अत्रिवन्मनसा गृणानोऽस्माकं बोध्यविता तनूनाम् ॥ ४ ॥
Vishvani no durgaha jatavedah sindhum na nava duritatiparshi | Agne atrivan-manasa grinano'smakam bodhyavita tanoonam || 4 ||
पृतनाजितं सहमानमुग्रमग्निं हुवेम परमात्सधस्थात् । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा क्षामद्देवो अति दुरितात्यग्निः ॥ ५ ॥
Pritanajitam sahamanam-ugram-agnim huvema paramat-sadhasthat | Sa nah parshadati durgani vishva kshamad-devo ati duritatyagnih || 5 ||
प्रत्नोषि कमीड्यो अध्वरेषु सनाच्च होता नव्यश्च सत्सि । स्वां चाग्ने तनुवं पिप्रयस्वास्मभ्यं च सौभगमायजस्व ॥ ६ ॥
Pratnoshi kameedyo adhvareshu sanaccha hota navyascha satsi | Svam chagne tanuvam piprayasvasmabhyam cha saubhagam-ayajasva || 6 ||
गोभिर्जुष्टमयुजो निषिक्तं तवेन्द्र विष्णोरनुसञ्चरेम । नाकस्य पृष्ठमभिसंवसानो वैष्णवीं लोक इह मादयन्ताम् ॥ ७ ॥
Gobhir-jushtam-ayujo nishiktam tavendra vishnor-anusancharema | Nakasya prishtham-abhisamvasano vaishnaveem loka iha madayantām || 7 ||
॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॥ इति महानारायणोपनिषत्सु दुर्गासूक्तं सम्पूर्णम् ॥
|| Om Shantih Shantih Shantih || || Iti Mahanarayanopanishatsu Durga Suktam Sampoornam ||
जातवेदसे सुनवाम सोममरातीयतो निदहाति वेदः । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा नावेव सिन्धुं दुरितात्यग्निः ॥ १ ॥
Jatavedase sunavama somam-arateeyato nidahati vedah | Sa nah parshadati durgani vishva naveva sindhum duritatyagnih || 1 ||
भावार्थ: भावार्थ (मंत्र १): हम सर्वज्ञ अग्निदेव (जातवेदा) के निमित्त सोमरस का निष्कासन (अर्पण) करते हैं। वे हमारे समस्त द्वेषी शत्रुओं और पापों को अपने ज्ञान की ज्वाला से भस्म कर दें। जिस प्रकार एक कुशल नाविक अपनी सुदृढ़ नौका द्वारा विशाल समुद्र को सरलता से पार करा देता है, उसी प्रकार वे पावन अग्निदेव हमें संसार के समस्त दुर्गम संकटों, व्याधियों और पापों से सकुशल पार उतारें।
तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां तरसे नमः ॥ २ ॥
Tam-agni-varnam tapasa jvalanteem vairochaneem karma-phaleshu jushtam | Durgam deveem sharanam-aham prapadye suteram tarase namah || 2 ||
भावार्थ: भावार्थ (मंत्र २): जो अग्नि के समान देदीप्यमान वर्ण वाली हैं, अपने दिव्य तपोबल से निरंतर प्रकाशमान हैं, जो साक्षात् परब्रह्म की चिन्मयी ज्योति (वैरोचनी) हैं, और सत्कर्मों के फलों के रूप में पूजित हैं; उन संकट-तारिणी भगवती दुर्गा देवी की शरण में मैं विनम्र भाव से जाता हूँ। संसार-सागर से पार उतारने में परम समर्थ हे माँ दुर्गे! आपको मेरा कोटि-कोटि नमस्कार है।
अग्ने त्वं पारया नव्यो अस्मान्त्स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा । पूश्च पृथ्वी बहुला न उर्वी भवा तोकाय तनयाय शं योः ॥ ३ ॥
Agne tvam paraya navyo asmant-svastibhirati durgani vishva | Pooshcha prithvi bahula na urvee bhava tokaya tanayaya sham yoh || 3 ||
भावार्थ: भावार्थ (मंत्र ३): हे नव-नूतन और स्तुत्य अग्निदेव! आप अपने कल्याणकारी स्वरूप से हमें संसार के समस्त दुर्गम संकटों से पार ले जाएं। हमारा यह नगर और यह विस्तीर्ण पृथ्वी हमारे लिए सर्वथा सुरक्षित एवं समृद्ध हो। हमारे पुत्रों, पौत्रों और आने वाली पीढ़ियों के लिए आप परम कल्याण और सुख-शांति प्रदान करें।
विश्वानि नो दुर्गहा जातवेदः सिन्धुं न नावा दुरितातिपर्षि । अग्ने अत्रिवन्मनसा गृणानोऽस्माकं बोध्यविता तनूनाम् ॥ ४ ॥
Vishvani no durgaha jatavedah sindhum na nava duritatiparshi | Agne atrivan-manasa grinano'smakam bodhyavita tanoonam || 4 ||
भावार्थ: भावार्थ (मंत्र ४): हे समस्त दुर्गम संकटों को हरने वाले जातवेदा अग्निदेव! जिस प्रकार नौका द्वारा समुद्र को पार किया जाता है, उसी प्रकार आप हमें समस्त पापों, व्याधियों और दुखों से पार उतारिए। जिस प्रकार आपने महर्षि अत्रि की प्रार्थना स्वीकार कर उनकी रक्षा की थी, उसी प्रकार हमारे हृदय की प्रार्थना को जानकर आप हमारे शरीर और आत्मा के नित्य रक्षक बनिए।
पृतनाजितं सहमानमुग्रमग्निं हुवेम परमात्सधस्थात् । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा क्षामद्देवो अति दुरितात्यग्निः ॥ ५ ॥
Pritanajitam sahamanam-ugram-agnim huvema paramat-sadhasthat | Sa nah parshadati durgani vishva kshamad-devo ati duritatyagnih || 5 ||
भावार्थ: भावार्थ (मंत्र ५): शत्रुओं की सेना को पराजित करने वाले, समस्त विपत्तियों को सहन करने वाले तथा अत्यंत तेजस्वी उग्र अग्निदेव का हम परम लोक (परमधाम) से आवाहन करते हैं। वे दिव्य प्रकाशमान अग्निदेव हमें समस्त दुर्गम संकटों, रोगों और पापों से बचाकर सुरक्षित पार करें।
प्रत्नोषि कमीड्यो अध्वरेषु सनाच्च होता नव्यश्च सत्सि । स्वां चाग्ने तनुवं पिप्रयस्वास्मभ्यं च सौभगमायजस्व ॥ ६ ॥
Pratnoshi kameedyo adhvareshu sanaccha hota navyascha satsi | Svam chagne tanuvam piprayasvasmabhyam cha saubhagam-ayajasva || 6 ||
भावार्थ: भावार्थ (मंत्र ६): हे यज्ञों में स्तुति के योग्य अग्निदेव! आप प्राचीन काल से ही सबके पोषक हैं और नित्य नूतन होता (यज्ञ के प्रधान) के रूप में प्रतिष्ठित हैं। हे अग्निदेव! आप अपने पावन स्वरूप को तृप्त कीजिए और हमारे निमित्त उत्तम ऐश्वर्य, सौभाग्य और कल्याण का विस्तार कीजिए।
गोभिर्जुष्टमयुजो निषिक्तं तवेन्द्र विष्णोरनुसञ्चरेम । नाकस्य पृष्ठमभिसंवसानो वैष्णवीं लोक इह मादयन्ताम् ॥ ७ ॥
Gobhir-jushtam-ayujo nishiktam tavendra vishnor-anusancharema | Nakasya prishtham-abhisamvasano vaishnaveem loka iha madayantām || 7 ||
भावार्थ: भावार्थ (मंत्र ७): हे इंद्र और सर्वव्यापी भगवान विष्णु! आपके अनुग्रह से प्राप्त गौओं, दुग्ध और अन्न-धन से समृद्ध होकर हम आपके पवित्र मार्ग का अनुगमन करें। इस लोक में दिव्य सुखों का उपभोग करते हुए, अंत में हम उस परम धाम (विष्णु-लोक) में प्रतिष्ठित होकर आनंदित हों।
॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॥ इति महानारायणोपनिषत्सु दुर्गासूक्तं सम्पूर्णम् ॥
|| Om Shantih Shantih Shantih || || Iti Mahanarayanopanishatsu Durga Suktam Sampoornam ||
भावार्थ: भावार्थ (मंत्र ८): ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ — हमारे आधिदैविक, आधिभौतिक और आध्यात्मिक तीनों ताप शांत हों। इस प्रकार महानारायणोपनिषद् में वर्णित महापाप-निवारक एवं विजय-प्रदायक श्री दुर्गासूक्त सम्पूर्ण हुआ।

Introduction: The Vedic Fortress of Divine Protection

The Durga Suktam (श्री दुर्गा सूक्तम्) is a revered Vedic hymn occurring in the Mahanarayana Upanishad (Anuvaka 2) of the Krishna Yajurveda Taittiriya Aranyaka. In Vedic revelation, the name Durga signifies both "She who is difficult to comprehend through mere intellect" and "the divine protector who ferries seekers across insurmountable perils" (Durgama-Nivarini).

Unlike later classical Puranic imagery that portrays Goddess Durga primarily in anthropomorphic warrior forms, the Vedic Durga Suktam venerates the Divine Mother as the primordial effulgence of Jatavedas (the all-knowing Sacred Fire), the blazing light of supreme consciousness (Vairochani), and the compassionate cosmic power that rescues surrendered souls from the tempestuous sea of worldly difficulties (Samsara-Sindhu).

Mystic Symbolism of the Seven Vedic Mantras

The seven mantras of the Durga Suktam weave together profound Vedic symbolism:

  • The Boat Analogy (Mantras 1 & 4): Worldly trials and karmic obstacles are compared to a vast, stormy sea (Sindhu). Divine grace serves as the sturdy celestial vessel (Nau) carrying the seeker safely across all turmoil.
  • The Radiant Mother (Mantra 2): The immortal verse ("Tam-agni-varnam tapasa jvalanteem...") salutes the Mother glowing with the fiery brilliance of spiritual austerity (Tapas) and transcendental wisdom.
  • Welfare of Family and Lineage (Mantra 3): Sincere prayers are offered for the safety, health, and spiritual protection of one's household and future generations.
  • Vedic Transcendence (Mantra 7): Unites the adoration of Mother Durga with the ultimate spiritual attainment in the supreme realm of Vishnu (Vaishnavi Loka).

Spiritual Significance and Devotional Practice

According to Vedic and Shakta traditions, chanting the Durga Suktam offers immense spiritual blessings:

  • Navigating Grave Adversities: Devotees chant these mantras seeking divine guidance and protection when confronted by severe hardships, obstacles, or emotional distress.
  • Inner Purification: The sacred Vedic vibrations cleanse deep-seated mental negativity, fostering clarity, focus, and inner strength.
  • Harmony and Well-Being: The hymn invokes cosmic peace and protective vitality across the home and family.

Traditional Chanting Guidelines

To experience the sublime potency of this Vedic suktam, practitioners observe the following:

  • Auspicious Occasions: Tuesdays, Fridays, Ashtami and Navami tithis, and especially during the nine sacred nights of Navratri.
  • Sacred Setup: Sit facing East on a clean asana before an altar dedicated to Maa Durga or the Sacred Fire.
  • Offerings: Light a pure cow ghee lamp, offering red flowers (such as hibiscus or rose), pure water, and fresh fruits.
  • Chanting: Recite the seven mantras with reverence and clear articulation, concluding with the three Shanti peace chants (Om Shanti Shanti Shanti).