Stotram Sangrah Shiva Sage Markandeya Mama Kim Karishyati Vai Yamah / चन्द्रशेखराष्टक

Chandrasekhara Ashtakam Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Sage Markandeya

Read complete 9 verses of Sri Chandrasekhara Ashtakam lyrics in Sanskrit with English transliteration, verse-by-verse Hindi भावार्थ and English meaning. The death-conquering hymn by Sage Markandeya.

Chandrasekhara Ashtakam Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Sage Markandeya
Text:
॥ श्री चन्द्रशेखराष्टकम् ॥
स्तोत्र श्लोक
चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर पाहि माम् । चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर रक्ष माम् ॥
रत्नसानुशरासनं रजताद्रिशृङ्गनिकेतनं शिञ्जिनीकृतपन्नगेश्वरमच्युतानलसायकम् । क्षितिधरेशसुताविभूषितचारुभागसदाशिवं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ १ ॥
पञ्चपादपपुष्पगन्धपदाम्बुजद्वयशोभितं भाललोचनजातपावकदग्धमन्मथविग्रहम् । भस्मलेपनभूषितं भवनाशनं भवमव्ययं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ २ ॥
मत्तवारणमुख्यचर्मकृतोत्तरीयमनोहरं पङ्कजासनपद्मलोचनपूजिताङ्घ्रिसरोरुहम् । देवसिन्धुतरङ्गसीकरसिक्तशुभ्रजटाधरं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ३ ॥
यक्षराजसखं भगाक्षहरं भुजङ्गविभूषणं शैलराजसुतापरिष्कृतचारुवामकलेबरम् । क्ष्वेलनीलगलं परश्वधधारिणं मृगधारिणं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ४ ॥
कुण्डलीकृतकुण्डलेश्वरकुण्डलं वृषवाहनं नारदादिमुनीश्वरैः स्तुतवैभवं भुवनेश्वरम् । अन्धकान्धकमन्तकक्रतुकन्दनं कलिकल्मषं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ५ ॥
भेषजं भवरोगिणामखिलापदामपहारिणं दक्षयज्ञविनाशनं त्रिगुणात्मकं त्रिविलोचनम् । भुक्तिमुक्तिफलप्रदं सकलाघसङ्घनिवर्हणं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ६ ॥
भक्तवत्सलमर्चतां निधिमक्षयं हरिदम्बरं सर्वभूतपतिं परात्परमप्रमेयमनुपमम् । सोमसूर्यहूताशनेक्षणमाश्रितामरपादपं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ७ ॥
विश्वसृष्टिविधायिनं पुनरेव पालनतत्परं संहरन्तमथ प्रपञ्चमशेषलोकसुखप्रदम् । ताण्डवप्रियनन्दिनेशमुदारमन्धकशूलिनं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ८ ॥
॥ फलश्रुतिः ॥ मृत्युभीतमृकण्डुसूनुकृतं स्तवं शिवसन्निधौ यः पठेन्न विचिकित्सा हृदि तस्य नास्ति यमाद्भयम् । दीर्घमायुरारोग्यतामभिलाषितार्थसमृद्धितां चन्द्रशेखर एव तस्य ददाति मुक्तिमयत्नतः ॥ ९ ॥
॥ इति श्री मार्कण्डेयमुनिकृतं चन्द्रशेखराष्टकं सम्पूर्णम् ॥
समापन दोहा
मृत्युभीतमृकण्डुसूनुकृतं स्तवं शिवसन्निधौ
यः पठेन्न विचिकित्सा हृदि तस्य नास्ति यमाद्भयम् ।
दीर्घमायुरारोग्यतामभिलाषितार्थसमृद्धितां
चन्द्रशेखर एव तस्य ददाति मुक्तिमयत्नतः ॥ ९ ॥
॥ इति श्री मार्कण्डेयमुनिकृतं चन्द्रशेखराष्टकं सम्पूर्णम् ॥
Chandrashekhara Chandrashekhara Chandrashekhara pahi mam | Chandrashekhara Chandrashekhara Chandrashekhara raksha mam ||
Ratna-sanu-sharāsanam rajatadri-shringa-niketanam Shinjinee-krita-pannageshvaram-achyutanala-sayakam | Kshitidharesha-suta-vibhooshita-charu-bhaga-sadashivam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 1 ||
Pancha-padapa-pushpa-gandha-padambuja-dvaya-shobhitam Bhala-lochana-jata-pavaka-dagdha-manmatha-vigraham | Bhasma-lepana-bhooshitam bhava-nashanam bhavam-avyayam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 2 ||
Matta-varana-mukhya-charma-kritottareeya-manoharam Pankajasana-padma-lochana-poojitanghri-saroruham | Deva-sindhu-taranga-seekara-sikta-shubhra-jatadharam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 3 ||
Yaksha-raja-sakham bhagaksha-haram bhujanga-vibhooshanam Shaila-raja-suta-parishkrita-charu-vama-kalebaram | Kshvela-neela-galam parashvadha-dharinam mriga-dharinam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 4 ||
Kundalee-krita-kundaleshvara-kundalam vrisha-vahanam Naradadi-muneeshvaraih stuta-vaibhavam bhuvaneshvaram | Andhakandhakam-antaka-kratu-kandanam kali-kalmasham Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 5 ||
Bheshajam bhava-roginam-akhilapadam-apaharinam Daksha-yajna-vinashanam trigunatmakam trivilochanam | Bhukti-mukti-phala-pradam sakalagha-sangha-nivarhanam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 6 ||
Bhakta-vatsalam-archatam nidhim-akshayam haridambaram Sarva-bhoota-patim parat-param-aprameyam-anupamam | Soma-soorya-hutashanekshanam-ashritamara-padapam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 7 ||
Vishwa-srishti-vidhayinam punar-eva palana-tatparam Samharantam-atha prapancham-ashesha-loka-sukha-pradam | Tandava-priya-nandinesham-udaram-andhaka-shoolinam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 8 ||
|| Phalasrutih || Mrityu-bheeta-mrikandu-soonu-kritam stavam shiva-sannidhau Yah pathenna vichikitsa hridi tasya nasti yamadbhyam | Deergham-ayur-arogyatam-abhilashitartha-samriddhitam Chandrashekhara eva tasya dadati muktim-ayatnatah || 9 ||
|| Iti Shri Markandeya-muni-kritam Chandrashekhara Ashtakam Sampoornam ||
स्तोत्र श्लोक (Dual View)
चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर पाहि माम् । चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर रक्ष माम् ॥
Chandrashekhara Chandrashekhara Chandrashekhara pahi mam | Chandrashekhara Chandrashekhara Chandrashekhara raksha mam ||
रत्नसानुशरासनं रजताद्रिशृङ्गनिकेतनं शिञ्जिनीकृतपन्नगेश्वरमच्युतानलसायकम् । क्षितिधरेशसुताविभूषितचारुभागसदाशिवं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ १ ॥
Ratna-sanu-sharāsanam rajatadri-shringa-niketanam Shinjinee-krita-pannageshvaram-achyutanala-sayakam | Kshitidharesha-suta-vibhooshita-charu-bhaga-sadashivam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 1 ||
पञ्चपादपपुष्पगन्धपदाम्बुजद्वयशोभितं भाललोचनजातपावकदग्धमन्मथविग्रहम् । भस्मलेपनभूषितं भवनाशनं भवमव्ययं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ २ ॥
Pancha-padapa-pushpa-gandha-padambuja-dvaya-shobhitam Bhala-lochana-jata-pavaka-dagdha-manmatha-vigraham | Bhasma-lepana-bhooshitam bhava-nashanam bhavam-avyayam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 2 ||
मत्तवारणमुख्यचर्मकृतोत्तरीयमनोहरं पङ्कजासनपद्मलोचनपूजिताङ्घ्रिसरोरुहम् । देवसिन्धुतरङ्गसीकरसिक्तशुभ्रजटाधरं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ३ ॥
Matta-varana-mukhya-charma-kritottareeya-manoharam Pankajasana-padma-lochana-poojitanghri-saroruham | Deva-sindhu-taranga-seekara-sikta-shubhra-jatadharam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 3 ||
यक्षराजसखं भगाक्षहरं भुजङ्गविभूषणं शैलराजसुतापरिष्कृतचारुवामकलेबरम् । क्ष्वेलनीलगलं परश्वधधारिणं मृगधारिणं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ४ ॥
Yaksha-raja-sakham bhagaksha-haram bhujanga-vibhooshanam Shaila-raja-suta-parishkrita-charu-vama-kalebaram | Kshvela-neela-galam parashvadha-dharinam mriga-dharinam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 4 ||
कुण्डलीकृतकुण्डलेश्वरकुण्डलं वृषवाहनं नारदादिमुनीश्वरैः स्तुतवैभवं भुवनेश्वरम् । अन्धकान्धकमन्तकक्रतुकन्दनं कलिकल्मषं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ५ ॥
Kundalee-krita-kundaleshvara-kundalam vrisha-vahanam Naradadi-muneeshvaraih stuta-vaibhavam bhuvaneshvaram | Andhakandhakam-antaka-kratu-kandanam kali-kalmasham Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 5 ||
भेषजं भवरोगिणामखिलापदामपहारिणं दक्षयज्ञविनाशनं त्रिगुणात्मकं त्रिविलोचनम् । भुक्तिमुक्तिफलप्रदं सकलाघसङ्घनिवर्हणं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ६ ॥
Bheshajam bhava-roginam-akhilapadam-apaharinam Daksha-yajna-vinashanam trigunatmakam trivilochanam | Bhukti-mukti-phala-pradam sakalagha-sangha-nivarhanam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 6 ||
भक्तवत्सलमर्चतां निधिमक्षयं हरिदम्बरं सर्वभूतपतिं परात्परमप्रमेयमनुपमम् । सोमसूर्यहूताशनेक्षणमाश्रितामरपादपं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ७ ॥
Bhakta-vatsalam-archatam nidhim-akshayam haridambaram Sarva-bhoota-patim parat-param-aprameyam-anupamam | Soma-soorya-hutashanekshanam-ashritamara-padapam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 7 ||
विश्वसृष्टिविधायिनं पुनरेव पालनतत्परं संहरन्तमथ प्रपञ्चमशेषलोकसुखप्रदम् । ताण्डवप्रियनन्दिनेशमुदारमन्धकशूलिनं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ८ ॥
Vishwa-srishti-vidhayinam punar-eva palana-tatparam Samharantam-atha prapancham-ashesha-loka-sukha-pradam | Tandava-priya-nandinesham-udaram-andhaka-shoolinam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 8 ||
॥ फलश्रुतिः ॥ मृत्युभीतमृकण्डुसूनुकृतं स्तवं शिवसन्निधौ यः पठेन्न विचिकित्सा हृदि तस्य नास्ति यमाद्भयम् । दीर्घमायुरारोग्यतामभिलाषितार्थसमृद्धितां चन्द्रशेखर एव तस्य ददाति मुक्तिमयत्नतः ॥ ९ ॥
|| Phalasrutih || Mrityu-bheeta-mrikandu-soonu-kritam stavam shiva-sannidhau Yah pathenna vichikitsa hridi tasya nasti yamadbhyam | Deergham-ayur-arogyatam-abhilashitartha-samriddhitam Chandrashekhara eva tasya dadati muktim-ayatnatah || 9 ||
॥ इति श्री मार्कण्डेयमुनिकृतं चन्द्रशेखराष्टकं सम्पूर्णम् ॥
|| Iti Shri Markandeya-muni-kritam Chandrashekhara Ashtakam Sampoornam ||
समापन दोहा
मृत्युभीतमृकण्डुसूनुकृतं स्तवं शिवसन्निधौ
यः पठेन्न विचिकित्सा हृदि तस्य नास्ति यमाद्भयम् ।
दीर्घमायुरारोग्यतामभिलाषितार्थसमृद्धितां
चन्द्रशेखर एव तस्य ददाति मुक्तिमयत्नतः ॥ ९ ॥
॥ इति श्री मार्कण्डेयमुनिकृतं चन्द्रशेखराष्टकं सम्पूर्णम् ॥
स्तोत्र श्लोक (भावार्थ)
चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर पाहि माम् । चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर चन्द्रशेखर रक्ष माम् ॥
Chandrashekhara Chandrashekhara Chandrashekhara pahi mam | Chandrashekhara Chandrashekhara Chandrashekhara raksha mam ||
भावार्थ: हे भगवान चंद्रशेखर (मस्तक पर अर्धचंद्र धारण करने वाले शिव)! मेरी रक्षा कीजिए, मेरी रक्षा कीजिए। हे देवाधिदेव चंद्रशेखर! मुझे अपने शरण में रखकर सदा अभय प्रदान कीजिए।
Meaning: O Lord Chandrashekhara (Shiva who wears the crescent moon upon His brow)! Protect me, protect me. O supreme Lord Chandrashekhara, shelter me and grant me eternal fearlessness.
रत्नसानुशरासनं रजताद्रिशृङ्गनिकेतनं शिञ्जिनीकृतपन्नगेश्वरमच्युतानलसायकम् । क्षितिधरेशसुताविभूषितचारुभागसदाशिवं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ १ ॥
Ratna-sanu-sharāsanam rajatadri-shringa-niketanam Shinjinee-krita-pannageshvaram-achyutanala-sayakam | Kshitidharesha-suta-vibhooshita-charu-bhaga-sadashivam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 1 ||
भावार्थ: मेरु पर्वत जिनका धनुष है, रजत पर्वत (कैलास) जिनका निवास स्थान है, वासुकि नाग जिनकी प्रत्यंचा है, भगवान विष्णु और अग्निदेव जिनके बाण हैं, तथा गिरिराज हिमालय की पुत्री माता पार्वती जिनके वाम अंग को सुशोभित करती हैं, उन भगवान चंद्रशेखर का मैंने आश्रय लिया है; अब साक्षात यमराज भी मेरा क्या अनिष्ट कर सकते हैं?
Meaning: Who has Mount Meru for His bow, Kailash for His abode, the serpent king for His bowstring, Vishnu and Agni for His arrows, and the daughter of the mountain Parvati gracing His left side—in that Chandrashekhara I seek refuge; what harm can Yama (Death) do to me?
पञ्चपादपपुष्पगन्धपदाम्बुजद्वयशोभितं भाललोचनजातपावकदग्धमन्मथविग्रहम् । भस्मलेपनभूषितं भवनाशनं भवमव्ययं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ २ ॥
Pancha-padapa-pushpa-gandha-padambuja-dvaya-shobhitam Bhala-lochana-jata-pavaka-dagdha-manmatha-vigraham | Bhasma-lepana-bhooshitam bhava-nashanam bhavam-avyayam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 2 ||
भावार्थ: नंदनवन के पारिजात आदि पांच कल्पवृक्षों के पुष्पों की दिव्य सुगंध से जिनके चरणकमल सुशोभित हैं, जिन्होंने ललाट के तीसरे नेत्र की अग्नि से कामदेव को भस्म कर दिया, जो भस्म का लेप लगाए हुए हैं, सांसारिक जन्म-मरण के बंधनों का नाश करने वाले तथा स्वयं अविनाशी हैं, उन चंद्रशेखर का मैंने आश्रय लिया है; अब यमराज मेरा क्या बिगाड़ सकते हैं?
Meaning: Whose lotus feet are perfumed by the heavenly blossoms of the five celestial wishing trees, who incinerated Kamadeva with the fire of His third eye, who is smeared with holy ash and destroys mortal bondage—in that Chandrashekhara I seek refuge; what harm can Yama do to me?
मत्तवारणमुख्यचर्मकृतोत्तरीयमनोहरं पङ्कजासनपद्मलोचनपूजिताङ्घ्रिसरोरुहम् । देवसिन्धुतरङ्गसीकरसिक्तशुभ्रजटाधरं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ३ ॥
Matta-varana-mukhya-charma-kritottareeya-manoharam Pankajasana-padma-lochana-poojitanghri-saroruham | Deva-sindhu-taranga-seekara-sikta-shubhra-jatadharam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 3 ||
भावार्थ: मदमत्त गजराज के चर्म को जिन्होंने सुंदर दुपट्टे (उत्तरीय) की भांति धारण किया है, ब्रह्मा और कमलनयन विष्णु जिनके चरणों की पूजा करते हैं, देवनदी गंगा की तरंगों के शीतल जलकणों से जिनकी जटाएं सिंचित रहती हैं, उन भगवान चंद्रशेखर का मैंने आश्रय लिया है; अब यमराज मेरा क्या बिगाड़ सकते हैं?
Meaning: Who wears the hide of an elephant as an upper garment, whose feet are venerated by Brahma and lotus-eyed Vishnu, and whose matted hair is cooled by the spray of the sacred Ganga—in that Chandrashekhara I seek refuge; what harm can Yama do to me?
यक्षराजसखं भगाक्षहरं भुजङ्गविभूषणं शैलराजसुतापरिष्कृतचारुवामकलेबरम् । क्ष्वेलनीलगलं परश्वधधारिणं मृगधारिणं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ४ ॥
Yaksha-raja-sakham bhagaksha-haram bhujanga-vibhooshanam Shaila-raja-suta-parishkrita-charu-vama-kalebaram | Kshvela-neela-galam parashvadha-dharinam mriga-dharinam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 4 ||
भावार्थ: जो यक्षराज कुबेर के परम मित्र हैं, जिन्होंने भग देवता के नेत्रों का हरण किया, सर्प जिनके आभूषण हैं, पार्वती जी जिनके अंग को सुशोभित करती हैं, हलाहल विष के पान से जिनका कंठ नीलवर्ण है, तथा जो हाथों में परशु और हरिण धारण करते हैं, उन चंद्रशेखर का मैंने आश्रय लिया है; अब यमराज मेरा क्या कर सकते हैं?
Meaning: Who is the friend of Kubera, who blinded Bhaga, who is adorned with serpents, accompanied by Parvati, whose throat is blue from Halahala poison, and who holds an axe and an antelope—in that Chandrashekhara I seek refuge; what harm can Yama do to me?
कुण्डलीकृतकुण्डलेश्वरकुण्डलं वृषवाहनं नारदादिमुनीश्वरैः स्तुतवैभवं भुवनेश्वरम् । अन्धकान्धकमन्तकक्रतुकन्दनं कलिकल्मषं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ५ ॥
Kundalee-krita-kundaleshvara-kundalam vrisha-vahanam Naradadi-muneeshvaraih stuta-vaibhavam bhuvaneshvaram | Andhakandhakam-antaka-kratu-kandanam kali-kalmasham Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 5 ||
भावार्थ: जो कुंडल रूप में नागराज को धारण करते हैं, नंदी बैल जिनका वाहन है, देवर्षि नारद आदि मुनीश्वर जिनके वैभव की स्तुति करते हैं, जो त्रिभुवन के स्वामी, अंधकासुर का दमन करने वाले, यमराज को दंड देने वाले और कलयुग के पापों को नष्ट करने वाले हैं, उन चंद्रशेखर का मैंने आश्रय लिया है; अब यमराज मेरा क्या कर सकते हैं?
Meaning: Who wears serpent earrings, rides the sacred bull Nandi, whose glory is praised by Narada and great sages, master of the three worlds, vanquisher of Andhaka, chastiser of Yama—in that Chandrashekhara I seek refuge; what harm can Yama do to me?
भेषजं भवरोगिणामखिलापदामपहारिणं दक्षयज्ञविनाशनं त्रिगुणात्मकं त्रिविलोचनम् । भुक्तिमुक्तिफलप्रदं सकलाघसङ्घनिवर्हणं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ६ ॥
Bheshajam bhava-roginam-akhilapadam-apaharinam Daksha-yajna-vinashanam trigunatmakam trivilochanam | Bhukti-mukti-phala-pradam sakalagha-sangha-nivarhanam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 6 ||
भावार्थ: जो सांसारिक जन्म-मरण रूपी असाध्य रोग के अचूक वैद्य (वैद्यनाथ) हैं, समस्त विपत्तियों का हरण करने वाले, दक्ष के यज्ञ का विध्वंस करने वाले, त्रिगुणातीत और त्रिनेत्रधारी हैं, जो सांसारिक सुख और मोक्ष दोनों प्रदान करते हैं, उन भगवान चंद्रशेखर का मैंने आश्रय लिया है; अब यमराज मेरा क्या बिगाड़ सकते हैं?
Meaning: The supreme physician curing the malady of worldly rebirth, dispeller of all tribulations, destroyer of Daksha’s sacrifice, three-eyed Lord beyond the three Gunas, bestower of joy and liberation—in that Chandrashekhara I seek refuge; what harm can Yama do to me?
भक्तवत्सलमर्चतां निधिमक्षयं हरिदम्बरं सर्वभूतपतिं परात्परमप्रमेयमनुपमम् । सोमसूर्यहूताशनेक्षणमाश्रितामरपादपं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ७ ॥
Bhakta-vatsalam-archatam nidhim-akshayam haridambaram Sarva-bhoota-patim parat-param-aprameyam-anupamam | Soma-soorya-hutashanekshanam-ashritamara-padapam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 7 ||
भावार्थ: जो अपने भक्तों पर अपार वात्सल्य रखते हैं, अर्चना करने वालों के लिए अक्षय निधान हैं, दिगंबर हैं, समस्त प्राणियों के स्वामी, परात्पर और अप्रमेय हैं, चंद्रमा, सूर्य और अग्नि जिनके तीन नेत्र हैं, तथा शरणागतों के लिए जो कल्पवृक्ष के समान हैं, उन चंद्रशेखर का मैंने आश्रय लिया है; अब यमराज मेरा क्या कर सकते हैं?
Meaning: Affectionate to devotees, an inexhaustible treasure to seekers, clad in the directions, lord of all beings, transcendental and peerless, whose eyes are the moon, sun, and fire—in that Chandrashekhara I seek refuge; what harm can Yama do to me?
विश्वसृष्टिविधायिनं पुनरेव पालनतत्परं संहरन्तमथ प्रपञ्चमशेषलोकसुखप्रदम् । ताण्डवप्रियनन्दिनेशमुदारमन्धकशूलिनं चन्द्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ ८ ॥
Vishwa-srishti-vidhayinam punar-eva palana-tatparam Samharantam-atha prapancham-ashesha-loka-sukha-pradam | Tandava-priya-nandinesham-udaram-andhaka-shoolinam Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah || 8 ||
भावार्थ: जो इस संपूर्ण विश्व की रचना करते हैं, उसका पालन करते हैं, और अंत में उसका संहार कर समस्त लोकों को परम आनंद प्रदान करते हैं, जिन्हें तांडव नृत्य अति प्रिय है, जो नंदीश्वर के स्वामी, परम उदार और अंधकासुर को त्रिशूल से बींधने वाले हैं, उन चंद्रशेखर का मैंने आश्रय लिया है; अब यमराज मेरा क्या कर सकते हैं?
Meaning: Creator, sustainer, and dissolver of the cosmic universe, who delights in the cosmic Tandava dance, benevolent sovereign of Nandi, piercer of Andhaka—in that Chandrashekhara I seek refuge; what harm can Yama do to me?
॥ फलश्रुतिः ॥ मृत्युभीतमृकण्डुसूनुकृतं स्तवं शिवसन्निधौ यः पठेन्न विचिकित्सा हृदि तस्य नास्ति यमाद्भयम् । दीर्घमायुरारोग्यतामभिलाषितार्थसमृद्धितां चन्द्रशेखर एव तस्य ददाति मुक्तिमयत्नतः ॥ ९ ॥
|| Phalasrutih || Mrityu-bheeta-mrikandu-soonu-kritam stavam shiva-sannidhau Yah pathenna vichikitsa hridi tasya nasti yamadbhyam | Deergham-ayur-arogyatam-abhilashitartha-samriddhitam Chandrashekhara eva tasya dadati muktim-ayatnatah || 9 ||
भावार्थ: मृत्यु से भयभीत बालक मार्कण्डेय द्वारा रचित इस चंद्रशेखर अष्टकम का जो मनुष्य भगवान शिव के सन्निधान में निष्कपट भाव से पाठ करता है, उसे मृत्यु या यमराज का कोई भय नहीं रहता। भगवान चंद्रशेखर स्वयं उसे दीर्घायु, उत्तम आरोग्य, समस्त मनोवांछित समृद्धि और अंत में अनायास ही मोक्ष प्रदान करते हैं।
Meaning: Composed by Sage Markandeya when facing death, whoever recites this Ashtakam with pure faith near Lord Shiva transcends all fear of death. Lord Chandrashekhara Himself blesses them with long life, robust health, flourishing prosperity, and effortless liberation.
॥ इति श्री मार्कण्डेयमुनिकृतं चन्द्रशेखराष्टकं सम्पूर्णम् ॥
|| Iti Shri Markandeya-muni-kritam Chandrashekhara Ashtakam Sampoornam ||
भावार्थ: इस प्रकार महर्षि मार्कण्डेय विरचित अकाल मृत्यु और यम-भय का निवारण करने वाला श्री चन्द्रशेखराष्टकम् सम्पूर्ण हुआ।
Meaning: Thus concludes the sacred Sri Chandrasekhara Ashtakam, composed by Sage Markandeya for conquering untimely death, illness, and the fear of mortality.
समापन दोहा
मृत्युभीतमृकण्डुसूनुकृतं स्तवं शिवसन्निधौ
यः पठेन्न विचिकित्सा हृदि तस्य नास्ति यमाद्भयम् ।
दीर्घमायुरारोग्यतामभिलाषितार्थसमृद्धितां
चन्द्रशेखर एव तस्य ददाति मुक्तिमयत्नतः ॥ ९ ॥
॥ इति श्री मार्कण्डेयमुनिकृतं चन्द्रशेखराष्टकं सम्पूर्णम् ॥

Introduction: The Fearless Hymn of Surrender

The Chandrasekhara Ashtakam (श्री चन्द्रशेखराष्टकम्) is an immortal eight-verse hymn (with a concluding phalasruti verse) composed by the young sage Markandeya. Celebrated throughout Sanatana Dharma, this sacred stotra embodies the highest spirit of Mrityunjaya Bhava—the conquest of existential fear and death through complete surrender at the lotus feet of Lord Shiva.

According to sacred Puranic tradition, Sage Markandeya was destined to live only until the age of sixteen. As the fateful day approached, the young devotee held fast to the Shiva Linga in profound absorption. When Yama, the deity of death, arrived, Lord Shiva manifested from the Linga as Kalantaka (the Victor over Death) to protect His child, blessing him with eternal spiritual youth. In that ecstatic moment of grace, Markandeya sang this fearless hymn, punctuated by the triumphant refrain: "Chandrashekharam-ashraye mama kim karishyati vai yamah" ("I have taken refuge in Lord Chandrashekhara; what can Yama possibly do to me?").

Theological Insights of the Ashtakam

Across its verses, the hymn celebrates the compassionate and awe-inspiring aspects of Lord Shiva:

  • The Supreme Cosmic Physician: In verse six, Lord Shiva is praised as Bheshajam Bhava-roginam—the divine doctor who heals the chronic affliction of worldly cycles, granting both earthly well-being (Bhukti) and spiritual liberation (Mukti).
  • Iconography of Grace: The poem visualizes the moon-crowned Lord (Chandrashekhara), adorned with serpents, bearing the celestial Ganga upon His matted locks, and holding the deer and axe.
  • The Power of Pure Sharanagati: The recurring refrain declares that all worldly anxiety dissolves when one takes refuge in the Lord of infinite time.

Spiritual Significance and Devotional Practice

According to traditional devotional belief, regular recitation of the Chandrasekhara Ashtakam brings meaningful spiritual benefits:

  • Conquest of Subconscious Fears: Reciting Markandeya's bold declaration dissolves fear of mortality, chronic anxiety, and helplessness.
  • Vitality and Well-Being: The concluding phalasruti verse highlights vitality, longevity (Deergham-ayur-arogyatam), and protection from unforeseen perils.
  • Cultivation of Steady Peace: Contemplation upon the serene moon on Lord Shiva's crest brings cool mental equilibrium amidst life's turbulence.

How to Recite Chandrasekhara Ashtakam

Devotees traditionally observe the following practices:

  • Auspicious Occasions: Mondays (Somvar), Pradosha tithis, Masa Shivratri, and during the holy month of Shravana.
  • Altar Setup: Sit facing East or North on a clean mat before a Shiva Linga or picture of Lord Shiva.
  • Offerings: Light a pure cow ghee lamp, offering fresh water, raw milk, Bilva leaves, and fragrant white flowers.
  • Recitation: Chant the verses with steady rhythm and firm faith, ending with the ninth phalasruti verse.