Stotram Sangrah Shiva Jagadguru Adi Shankaracharya Dakshinamurti Stotra / दक्षिणामूर्ति स्तोत्र

Dakshinamurthy Stotram Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Adi Shankaracharya

Read complete Dakshinamurthy Stotram lyrics in Sanskrit with English transliteration, verse-by-verse Hindi भावार्थ and English meaning. The iconic 10-verse Advaita hymn by Adi Shankaracharya.

Dakshinamurthy Stotram Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Adi Shankaracharya
Text:
॥ श्री दक्षिणामूर्तिस्तोत्रम् ॥
शान्तिपाठ एवं ध्यानम्: ॐ नो प्रणवार्थाय शुद्धज्ञानैकसूर्तये । निर्मलाय प्रशान्ताय दक्षिणामूर्तये नमः ॥
चित्रं वटतरोर्मूले वृद्धाः शिष्या गुरुर्युवा । गुरोस्तु मौनं व्याख्यानं शिष्यास्तु छिन्नसंशयाः ॥
निधये सर्वविद्यानां भिषजे भवरोगिणाम् । गुरवे सर्वलोकानां दक्षिणामूर्तये नमः ॥
ॐ नमः प्रणवार्थाय चेतोमुद्रास्वरूपिणे । निर्मलाय प्रशान्ताय दक्षिणामूर्तये नमः ॥
स्तोत्रम्: विश्वं दर्पणदृश्यमाननगरीतुल्यं निजान्तर्गतं पश्यन्नात्मनि मायया बहिरिवोद्भूतं यथा निद्रया । यः साक्षात्कुरुते प्रबोधसमये स्वात्मानमेवाद्वयं तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ १ ॥
बीजस्यान्तरिवाङ्कुरो जगदिदं प्राङ्निर्विकल्पं पुनः मायाकल्पितदेशकालकलनावैचित्र्यचित्रीकृतम् । मायावीव विजृम्भयत्यपि महायोगीव यः स्वेच्छया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ २ ॥
यस्यैव स्फुरणं सदात्मकमसत्कल्पार्थकं भासते साक्षात्तत्त्वमसीति वेदवचसा यो बोधयत्याश्रितान् । यत्साक्षात्करणाद्भवेन्न पुनरावृत्तिर्भवाम्भोनिधौ तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ३ ॥
नानाच्छिद्रघटोदरस्थितमहादीपप्रभाभास्वरं ज्ञानं यस्य तु चक्षुरादिकरणद्वारा बहिः स्पन्दते । जानामीति यमेव भान्तमनुभात्येतत्समस्तं जगत् तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ४ ॥
देहं प्राणमपीन्द्रियाण्यपि चलां बुद्धिं च शून्यं विदुः स्त्रीबालान्धजडोपमास्त्वहमिति भ्रान्ता भृशं वादिनः । मायाशक्तिविलासकल्पितमहाव्यामोहसंहारिणे तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ५ ॥
राहुग्रस्तदिवाकरेन्दुसदृशो मायासमाच्छादनात् सन्मात्रः करणोपसंहरणतो योऽभूत्सुषुप्तः पुमान् । प्रागस्वाप्समिति प्रबोधसमये यः प्रत्यभिज्ञायते तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ६ ॥
बाल्यादिष्वपि जाग्रदादिषु तथा सर्वास्ववस्थास्वपि व्यावृत्तास्वनुवर्तमानमहमित्यन्तः स्फुरन्तं सदा । स्वात्मानं प्रकटीकरोति भजतां यो मुद्रया भद्रया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ७ ॥
विश्वं पश्यति कार्यकारणतया स्वस्वामिसम्बन्धतः शिष्याचार्यतया तथैव पितृपुत्राद्यात्मना भेदतः । स्वप्ने जाग्रति वा य एष पुरुषो मायापरिभ्रामितः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ८ ॥
भूरम्भांस्यनिलोऽनलोऽम्बरमहर्नाथो हिमांशुः पुमान् इत्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम् । नान्यत्किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात्परस्माद्विभोः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ९ ॥
सर्वात्मत्वमिति स्फुटीकृतमिदं यस्मादमुष्मिन् स्तवे तेनास्य श्रवणात्तदर्थमननाद्ध्यानाच्च भक्त्यादरात् । सर्वात्मत्वमहाविभूतिसहितं स्यादीश्वरत्वं स्वतः सिद्ध्येत्तत्पुनरष्टधा परिणतं चैश्वर्यमव्याहतम् ॥ १० ॥
॥ इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ श्रीदक्षिणामूर्तिस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
Shanti Patha & Dhyanam: Om namah pranavarthaya shuddha-jnanaika-moortaye | Nirmalaya prashantaya dakshinamūrtaye namah ||
Chitram vata-taror-mūle vriddhah shishya gurur-yuva | Gurostu maunam vyakhyanam shishyastu chinna-samshayah ||
Nidhaye sarva-vidyanam bhishaje bhava-roginam | Gurave sarva-lokanam dakshinamūrtaye namah ||
Om namah pranavarthaya cheto-mudra-svaroopine | Nirmalaya prashantaya dakshinamūrtaye namah ||
Stotram: Vishvam darpana-drishyamana-nagari-tulyam nijantargatam Pashyannatmani mayaya bahirivodbhootam yatha nidraya | Yah sakshat-kurute prabodha-samaye svatmanam-evadvayam Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 1 ||
Beejasyantarivankuro jagadidam pran-nirvikalpam punah Maya-kalpita-desha-kala-kalana-vaichitrya-chitreekritam | Mayaveeva vijrimbhayatyapi maha-yoge va yah svecchaya Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 2 ||
Yasyaiva sphuranam sadatmakam-asat-kalparthakam bhasate Sakshat-tattvamasiti veda-vachasa yo bodhayatyashritan | Yat-sakshat-karanad-bhaven-na punaravrittir-bhavambhonidhau Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 3 ||
Nana-chhidra-ghatodara-sthita-maha-deepa-prabha-bhasvaram Jnanam yasya tu chakshuradi-karana-dvara bahih spandate | Janameeti yam-eva bhantam-anubhaty-etat-samastam jagat Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 4 ||
Deham pranam-apeendriyanyapi chalam buddhim cha shoonyam viduh Stree-balandha-jadopamastvahamiti bhranta bhrisham vadinah | Maya-shakti-vilasa-kalpita-maha-vyamoha-samharine Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 5 ||
Rahu-grasta-divakarendu-sadrisho maya-samachhadanat Sanmatrah karanopasamharanato yo'bhūt-sushuptah puman | Prag-asvapsam-iti prabodha-samaye yah pratyabhijnayate Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 6 ||
Balyadishvapi jagradadishu tatha sarvasvavasthasvapi Vyavrittasvanuvartamanam-aham-ityantah sphurantam sada | Svatmanam prakatee-karoti bhajatam yo mudraya bhadraya Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 7 ||
Vishvam pashyati karya-karana-taya svasvami-sambandhatah Shishyacharya-taya tathaiva pitri-putradyatmana bhedatah | Svapne jagrati va ya esha purusho maya-paribhramitah Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 8 ||
Bhur-ambhamsyanilo'nalo'mbaramaharnatho himamshuh puman Ityabhati characharatmakam-idam yasyaiva moortyashtakam | Nanyat-kinchana vidyate vimrishatam yasmat-parasmad-vibhoh Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 9 ||
Sarvatmatvam-iti sphutee-kritam-idam yasmad-amushmin stave Tenasya shravanat-tadartha-mananad-dhyanaccha bhaktyadarat | Sarvatmatva-maha-vibhooti-sahitam syad-eeshvaratvam svatah Siddhyet-tat-punarashtadha parinatam chaishvaryam-avyahatam || 10 ||
|| Iti Shrimat Paramahamsa Parivrajakacharyasya Shri Govinda Bhagavatpoojyapada-shishyasya Shrimacchankara Bhagavatah Kritau Shri Dakshinamurthy Stotram Sampoornam ||
शान्तिपाठ एवं ध्यानम्: ॐ नो प्रणवार्थाय शुद्धज्ञानैकसूर्तये । निर्मलाय प्रशान्ताय दक्षिणामूर्तये नमः ॥
Shanti Patha & Dhyanam: Om namah pranavarthaya shuddha-jnanaika-moortaye | Nirmalaya prashantaya dakshinamūrtaye namah ||
चित्रं वटतरोर्मूले वृद्धाः शिष्या गुरुर्युवा । गुरोस्तु मौनं व्याख्यानं शिष्यास्तु छिन्नसंशयाः ॥
Chitram vata-taror-mūle vriddhah shishya gurur-yuva | Gurostu maunam vyakhyanam shishyastu chinna-samshayah ||
निधये सर्वविद्यानां भिषजे भवरोगिणाम् । गुरवे सर्वलोकानां दक्षिणामूर्तये नमः ॥
Nidhaye sarva-vidyanam bhishaje bhava-roginam | Gurave sarva-lokanam dakshinamūrtaye namah ||
ॐ नमः प्रणवार्थाय चेतोमुद्रास्वरूपिणे । निर्मलाय प्रशान्ताय दक्षिणामूर्तये नमः ॥
Om namah pranavarthaya cheto-mudra-svaroopine | Nirmalaya prashantaya dakshinamūrtaye namah ||
स्तोत्रम्: विश्वं दर्पणदृश्यमाननगरीतुल्यं निजान्तर्गतं पश्यन्नात्मनि मायया बहिरिवोद्भूतं यथा निद्रया । यः साक्षात्कुरुते प्रबोधसमये स्वात्मानमेवाद्वयं तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ १ ॥
Stotram: Vishvam darpana-drishyamana-nagari-tulyam nijantargatam Pashyannatmani mayaya bahirivodbhootam yatha nidraya | Yah sakshat-kurute prabodha-samaye svatmanam-evadvayam Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 1 ||
बीजस्यान्तरिवाङ्कुरो जगदिदं प्राङ्निर्विकल्पं पुनः मायाकल्पितदेशकालकलनावैचित्र्यचित्रीकृतम् । मायावीव विजृम्भयत्यपि महायोगीव यः स्वेच्छया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ २ ॥
Beejasyantarivankuro jagadidam pran-nirvikalpam punah Maya-kalpita-desha-kala-kalana-vaichitrya-chitreekritam | Mayaveeva vijrimbhayatyapi maha-yoge va yah svecchaya Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 2 ||
यस्यैव स्फुरणं सदात्मकमसत्कल्पार्थकं भासते साक्षात्तत्त्वमसीति वेदवचसा यो बोधयत्याश्रितान् । यत्साक्षात्करणाद्भवेन्न पुनरावृत्तिर्भवाम्भोनिधौ तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ३ ॥
Yasyaiva sphuranam sadatmakam-asat-kalparthakam bhasate Sakshat-tattvamasiti veda-vachasa yo bodhayatyashritan | Yat-sakshat-karanad-bhaven-na punaravrittir-bhavambhonidhau Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 3 ||
नानाच्छिद्रघटोदरस्थितमहादीपप्रभाभास्वरं ज्ञानं यस्य तु चक्षुरादिकरणद्वारा बहिः स्पन्दते । जानामीति यमेव भान्तमनुभात्येतत्समस्तं जगत् तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ४ ॥
Nana-chhidra-ghatodara-sthita-maha-deepa-prabha-bhasvaram Jnanam yasya tu chakshuradi-karana-dvara bahih spandate | Janameeti yam-eva bhantam-anubhaty-etat-samastam jagat Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 4 ||
देहं प्राणमपीन्द्रियाण्यपि चलां बुद्धिं च शून्यं विदुः स्त्रीबालान्धजडोपमास्त्वहमिति भ्रान्ता भृशं वादिनः । मायाशक्तिविलासकल्पितमहाव्यामोहसंहारिणे तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ५ ॥
Deham pranam-apeendriyanyapi chalam buddhim cha shoonyam viduh Stree-balandha-jadopamastvahamiti bhranta bhrisham vadinah | Maya-shakti-vilasa-kalpita-maha-vyamoha-samharine Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 5 ||
राहुग्रस्तदिवाकरेन्दुसदृशो मायासमाच्छादनात् सन्मात्रः करणोपसंहरणतो योऽभूत्सुषुप्तः पुमान् । प्रागस्वाप्समिति प्रबोधसमये यः प्रत्यभिज्ञायते तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ६ ॥
Rahu-grasta-divakarendu-sadrisho maya-samachhadanat Sanmatrah karanopasamharanato yo'bhūt-sushuptah puman | Prag-asvapsam-iti prabodha-samaye yah pratyabhijnayate Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 6 ||
बाल्यादिष्वपि जाग्रदादिषु तथा सर्वास्ववस्थास्वपि व्यावृत्तास्वनुवर्तमानमहमित्यन्तः स्फुरन्तं सदा । स्वात्मानं प्रकटीकरोति भजतां यो मुद्रया भद्रया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ७ ॥
Balyadishvapi jagradadishu tatha sarvasvavasthasvapi Vyavrittasvanuvartamanam-aham-ityantah sphurantam sada | Svatmanam prakatee-karoti bhajatam yo mudraya bhadraya Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 7 ||
विश्वं पश्यति कार्यकारणतया स्वस्वामिसम्बन्धतः शिष्याचार्यतया तथैव पितृपुत्राद्यात्मना भेदतः । स्वप्ने जाग्रति वा य एष पुरुषो मायापरिभ्रामितः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ८ ॥
Vishvam pashyati karya-karana-taya svasvami-sambandhatah Shishyacharya-taya tathaiva pitri-putradyatmana bhedatah | Svapne jagrati va ya esha purusho maya-paribhramitah Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 8 ||
भूरम्भांस्यनिलोऽनलोऽम्बरमहर्नाथो हिमांशुः पुमान् इत्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम् । नान्यत्किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात्परस्माद्विभोः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ९ ॥
Bhur-ambhamsyanilo'nalo'mbaramaharnatho himamshuh puman Ityabhati characharatmakam-idam yasyaiva moortyashtakam | Nanyat-kinchana vidyate vimrishatam yasmat-parasmad-vibhoh Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 9 ||
सर्वात्मत्वमिति स्फुटीकृतमिदं यस्मादमुष्मिन् स्तवे तेनास्य श्रवणात्तदर्थमननाद्ध्यानाच्च भक्त्यादरात् । सर्वात्मत्वमहाविभूतिसहितं स्यादीश्वरत्वं स्वतः सिद्ध्येत्तत्पुनरष्टधा परिणतं चैश्वर्यमव्याहतम् ॥ १० ॥
Sarvatmatvam-iti sphutee-kritam-idam yasmad-amushmin stave Tenasya shravanat-tadartha-mananad-dhyanaccha bhaktyadarat | Sarvatmatva-maha-vibhooti-sahitam syad-eeshvaratvam svatah Siddhyet-tat-punarashtadha parinatam chaishvaryam-avyahatam || 10 ||
॥ इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ श्रीदक्षिणामूर्तिस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
|| Iti Shrimat Paramahamsa Parivrajakacharyasya Shri Govinda Bhagavatpoojyapada-shishyasya Shrimacchankara Bhagavatah Kritau Shri Dakshinamurthy Stotram Sampoornam ||
शान्तिपाठ एवं ध्यानम्: ॐ नो प्रणवार्थाय शुद्धज्ञानैकसूर्तये । निर्मलाय प्रशान्ताय दक्षिणामूर्तये नमः ॥
Shanti Patha & Dhyanam: Om namah pranavarthaya shuddha-jnanaika-moortaye | Nirmalaya prashantaya dakshinamūrtaye namah ||
भावार्थ: जो ॐ (प्रणव) के वास्तविक अर्थ-स्वरूप हैं, विशुद्ध ज्ञान की साक्षात् मूर्ति हैं, निर्मल और परम शांत हैं, उन भगवान दक्षिणामूर्ति को मेरा बारंबार नमस्कार है।
Meaning: Salutations to Lord Dakshinamurthy, who is the embodiment of the sacred syllable Om (Pranava), the personification of pure supreme consciousness, stainless, and supremely tranquil.
चित्रं वटतरोर्मूले वृद्धाः शिष्या गुरुर्युवा । गुरोस्तु मौनं व्याख्यानं शिष्यास्तु छिन्नसंशयाः ॥
Chitram vata-taror-mūle vriddhah shishya gurur-yuva | Gurostu maunam vyakhyanam shishyastu chinna-samshayah ||
भावार्थ: बड़ा आश्चर्य है! वटवृक्ष के मूल में वृद्ध शिष्य बैठे हैं और गुरु युवा हैं। गुरु मौन रहकर ही व्याख्यान दे रहे हैं, और शिष्यों के समस्त संशय स्वतः छिन्न-भिन्न हो रहे हैं।
Meaning: How wonderful! At the root of the banyan tree sit aged disciples before a youthful teacher. The guru teaches through silence, and all doubts of the disciples are completely dispelled.
निधये सर्वविद्यानां भिषजे भवरोगिणाम् । गुरवे सर्वलोकानां दक्षिणामूर्तये नमः ॥
Nidhaye sarva-vidyanam bhishaje bhava-roginam | Gurave sarva-lokanam dakshinamūrtaye namah ||
भावार्थ: जो समस्त विद्याओं के पावन निधान (कोष) हैं, सांसारिक जन्म-मरण रूपी भव-रोग के परम वैद्य हैं, और संपूर्ण लोकों के जगद्गुरु हैं, उन भगवान श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन है।
Meaning: Salutations to Lord Dakshinamurthy, the reservoir of all knowledge, the supreme physician for the worldly disease of birth and death, and the preceptor of all the worlds.
ॐ नमः प्रणवार्थाय चेतोमुद्रास्वरूपिणे । निर्मलाय प्रशान्ताय दक्षिणामूर्तये नमः ॥
Om namah pranavarthaya cheto-mudra-svaroopine | Nirmalaya prashantaya dakshinamūrtaye namah ||
भावार्थ: जो ॐकार के तात्विक अर्थ-स्वरूप हैं, जिनकी मुद्रा चिन्मुद्रा (ज्ञानमुद्रा) के रूप में शोभित है, जो निर्मल एवं परम शांत हैं, उन भगवान दक्षिणामूर्ति को मेरा सादर प्रणाम है।
Meaning: Salutations to Lord Dakshinamurthy, who personifies the sacred Om, who reveals knowledge through the gesture of consciousness (Chin-Mudra), eternally pure and serene.
स्तोत्रम्: विश्वं दर्पणदृश्यमाननगरीतुल्यं निजान्तर्गतं पश्यन्नात्मनि मायया बहिरिवोद्भूतं यथा निद्रया । यः साक्षात्कुरुते प्रबोधसमये स्वात्मानमेवाद्वयं तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ १ ॥
Stotram: Vishvam darpana-drishyamana-nagari-tulyam nijantargatam Pashyannatmani mayaya bahirivodbhootam yatha nidraya | Yah sakshat-kurute prabodha-samaye svatmanam-evadvayam Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 1 ||
भावार्थ: जिस प्रकार दर्पण में दिखाई देने वाला नगर वस्तुतः दर्पण के भीतर ही होता है, उसी प्रकार यह संपूर्ण विश्व जो अपनी आत्मा के भीतर ही स्थित है, माया के प्रभाव से निद्रा के स्वप्न की भांति बाहर दिखाई देता है। ज्ञान के जागरण के समय जो अपने अद्वितीय आत्म-स्वरूप का साक्षात् अनुभव कराते हैं, उन सद्गुरु-स्वरूप श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him who sees the universe within Himself as a city mirrored in glass, yet by Maya perceives it projected outside as in a dream; to Him who upon spiritual awakening realizes His own non-dual Self—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
बीजस्यान्तरिवाङ्कुरो जगदिदं प्राङ्निर्विकल्पं पुनः मायाकल्पितदेशकालकलनावैचित्र्यचित्रीकृतम् । मायावीव विजृम्भयत्यपि महायोगीव यः स्वेच्छया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ २ ॥
Beejasyantarivankuro jagadidam pran-nirvikalpam punah Maya-kalpita-desha-kala-kalana-vaichitrya-chitreekritam | Mayaveeva vijrimbhayatyapi maha-yoge va yah svecchaya Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 2 ||
भावार्थ: जिस प्रकार बीज के भीतर अंकुर अव्यक्त रूप से विद्यमान रहता है, उसी प्रकार सृष्टि से पूर्व यह जगत निर्विकल्प रूप में आत्मा में ही था। पश्चात माया के द्वारा देश, काल और क्रिया की विविधताओं से युक्त होकर यह संसार किसी जादूगर अथवा महायोगी के संकल्प की भांति स्वेच्छा से प्रकट होता है। उन सद्गुरु-स्वरूप श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him who, like a magician or great yogi, projects by His own will this manifold universe—which before creation lay unmanifest within the Self like a sprout within a seed, differentiated by space and time through Maya—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
यस्यैव स्फुरणं सदात्मकमसत्कल्पार्थकं भासते साक्षात्तत्त्वमसीति वेदवचसा यो बोधयत्याश्रितान् । यत्साक्षात्करणाद्भवेन्न पुनरावृत्तिर्भवाम्भोनिधौ तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ३ ॥
Yasyaiva sphuranam sadatmakam-asat-kalparthakam bhasate Sakshat-tattvamasiti veda-vachasa yo bodhayatyashritan | Yat-sakshat-karanad-bhaven-na punaravrittir-bhavambhonidhau Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 3 ||
भावार्थ: जिनकी सत्-स्वरूप सत्ता की स्फुरणा से यह मिथ्या प्रतीत होने वाला संसार भी सत्य जैसा भासित होता है, और जो 'तत्त्वमसि' (वह ब्रह्म तुम ही हो) जैसे वैदिक महावाक्यों के द्वारा अपने आश्रित शिष्यों को आत्मज्ञान प्रदान करते हैं, जिनके साक्षात् बोध से संसार-समुद्र में पुनर्जन्म नहीं होता, उन श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him whose radiant reality causes the unreal world to appear real, who enlightens those seeking refuge through Vedic declarations like 'Tat Tvam Asi' (That Thou Art), realizing whom one never returns to the ocean of rebirth—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
नानाच्छिद्रघटोदरस्थितमहादीपप्रभाभास्वरं ज्ञानं यस्य तु चक्षुरादिकरणद्वारा बहिः स्पन्दते । जानामीति यमेव भान्तमनुभात्येतत्समस्तं जगत् तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ४ ॥
Nana-chhidra-ghatodara-sthita-maha-deepa-prabha-bhasvaram Jnanam yasya tu chakshuradi-karana-dvara bahih spandate | Janameeti yam-eva bhantam-anubhaty-etat-samastam jagat Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 4 ||
भावार्थ: जिस प्रकार अनेक छिद्रों वाले घड़े के भीतर रखा हुआ महादीपक अपनी प्रभा छिद्रों से बाहर बिखेरता है, उसी प्रकार जिनका ज्ञान नेत्र, कान आदि इंद्रियों के द्वारों से बाहर प्रवाहित होता है। 'मैं जानता हूँ'—इस प्रकार जिसके प्रकाशित होने पर ही यह संपूर्ण विश्व प्रकाशित होता है, उन गुरु-स्वरूप श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him whose supreme consciousness shines through the senses like the radiant light of a lamp shining through holes in an earthen pot; by whose shining alone everything shines and is known—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
देहं प्राणमपीन्द्रियाण्यपि चलां बुद्धिं च शून्यं विदुः स्त्रीबालान्धजडोपमास्त्वहमिति भ्रान्ता भृशं वादिनः । मायाशक्तिविलासकल्पितमहाव्यामोहसंहारिणे तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ५ ॥
Deham pranam-apeendriyanyapi chalam buddhim cha shoonyam viduh Stree-balandha-jadopamastvahamiti bhranta bhrisham vadinah | Maya-shakti-vilasa-kalpita-maha-vyamoha-samharine Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 5 ||
भावार्थ: जो अज्ञानी स्त्री, बालक, अंधे अथवा मंदबुद्धि के समान देह, प्राण, इंद्रियों, चंचल बुद्धि अथवा शून्य को ही 'अहम्' (मैं) मानकर व्यर्थ विवाद करते हैं, उन माया के विलास से रचे गए महान भ्रम का जो अपने ज्ञान से संहार करते हैं, उन श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him who dispels the great delusion of those who, like children, blind, or naive persons, mistakenly identify the true 'I' with body, breath, senses, fluctuating mind, or void—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
राहुग्रस्तदिवाकरेन्दुसदृशो मायासमाच्छादनात् सन्मात्रः करणोपसंहरणतो योऽभूत्सुषुप्तः पुमान् । प्रागस्वाप्समिति प्रबोधसमये यः प्रत्यभिज्ञायते तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ६ ॥
Rahu-grasta-divakarendu-sadrisho maya-samachhadanat Sanmatrah karanopasamharanato yo'bhūt-sushuptah puman | Prag-asvapsam-iti prabodha-samaye yah pratyabhijnayate Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 6 ||
भावार्थ: जिस प्रकार राहु द्वारा ग्रसित होने पर सूर्य अथवा चंद्रमा ढक जाता है, उसी प्रकार सुषुप्ति (गाढ़ निद्रा) में माया से आच्छादित होने पर इंद्रियों के लय हो जाने से पुरुष केवल 'सत्' रूप में स्थित रहता है। जागने पर 'मैं सुख से सोया था'—इस प्रकार जिसका पुनः स्मरण होता है, उस नित्य चैतन्य-स्वरूप श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him who, when senses withdraw in deep sleep eclipsed by Maya like the sun obscured by Rahu, remains pure consciousness, recognized upon waking as 'I slept happily'—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
बाल्यादिष्वपि जाग्रदादिषु तथा सर्वास्ववस्थास्वपि व्यावृत्तास्वनुवर्तमानमहमित्यन्तः स्फुरन्तं सदा । स्वात्मानं प्रकटीकरोति भजतां यो मुद्रया भद्रया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ७ ॥
Balyadishvapi jagradadishu tatha sarvasvavasthasvapi Vyavrittasvanuvartamanam-aham-ityantah sphurantam sada | Svatmanam prakatee-karoti bhajatam yo mudraya bhadraya Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 7 ||
भावार्थ: बाल्यावस्था, युवावस्था, वृद्धावस्था तथा जाग्रत, स्वप्न और सुषुप्ति जैसी बदलती हुई समस्त अवस्थाओं में भी जो 'मैं-मैं' रूप से भीतर निरंतर अनुगत (विद्यमान) रहता है, उस अपने नित्य आत्म-स्वरूप को जो चिन्मुद्रा के द्वारा भक्तों के सम्मुख प्रत्यक्ष प्रकट करते हैं, उन श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him who reveals His eternal nature through the auspicious Chin-Mudra to devoted seekers—the constant 'I-consciousness' that persists unbroken across childhood, youth, old age, waking, dream, and deep sleep—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
विश्वं पश्यति कार्यकारणतया स्वस्वामिसम्बन्धतः शिष्याचार्यतया तथैव पितृपुत्राद्यात्मना भेदतः । स्वप्ने जाग्रति वा य एष पुरुषो मायापरिभ्रामितः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ८ ॥
Vishvam pashyati karya-karana-taya svasvami-sambandhatah Shishyacharya-taya tathaiva pitri-putradyatmana bhedatah | Svapne jagrati va ya esha purusho maya-paribhramitah Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 8 ||
भावार्थ: माया के प्रभाव से भ्रमित होकर जो पुरुष जाग्रत अथवा स्वप्न में इस विश्व को कार्य-कारण, स्वामी-सेवक, गुरु-शिष्य तथा पिता-पुत्र आदि के भेद-भाव से युक्त देखता है, उस अद्वैत तत्व के ज्ञाता श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him who illuminates the non-dual reality beyond the world of differences perceived by minds deluded by Maya—such as cause and effect, master and servant, teacher and disciple, father and son—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
भूरम्भांस्यनिलोऽनलोऽम्बरमहर्नाथो हिमांशुः पुमान् इत्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम् । नान्यत्किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात्परस्माद्विभोः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ९ ॥
Bhur-ambhamsyanilo'nalo'mbaramaharnatho himamshuh puman Ityabhati characharatmakam-idam yasyaiva moortyashtakam | Nanyat-kinchana vidyate vimrishatam yasmat-parasmad-vibhoh Tasmai shree-guru-moortaye nama idam shree-dakshinamūrtaye || 9 ||
भावार्थ: पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश, सूर्य, चंद्रमा और जीवात्मा—यह चराचर विश्व जिनके अष्टमूर्तिमय स्वरूप के रूप में ही भासित होता है। विचार करने पर जिन सर्वव्यापी परमेश्वर के अतिरिक्त अन्य कुछ भी विद्यमान नहीं है, उन श्री दक्षिणामूर्ति को मेरा नमन।
Meaning: To Him whose eightfold cosmic form manifests as earth, water, fire, air, ether, sun, moon, and the conscious soul; beyond whom nothing exists when examined with deep discernment—salutations to that divine Teacher, Sri Dakshinamurthy.
सर्वात्मत्वमिति स्फुटीकृतमिदं यस्मादमुष्मिन् स्तवे तेनास्य श्रवणात्तदर्थमननाद्ध्यानाच्च भक्त्यादरात् । सर्वात्मत्वमहाविभूतिसहितं स्यादीश्वरत्वं स्वतः सिद्ध्येत्तत्पुनरष्टधा परिणतं चैश्वर्यमव्याहतम् ॥ १० ॥
Sarvatmatvam-iti sphutee-kritam-idam yasmad-amushmin stave Tenasya shravanat-tadartha-mananad-dhyanaccha bhaktyadarat | Sarvatmatva-maha-vibhooti-sahitam syad-eeshvaratvam svatah Siddhyet-tat-punarashtadha parinatam chaishvaryam-avyahatam || 10 ||
भावार्थ: चूंकि इस स्तोत्र में आत्मा के सर्वस्वरूपत्व (सब कुछ आत्मा ही है) का स्पष्ट प्रतिपादन किया गया है, अतः श्रद्धा और भक्तिपूर्वक इसका श्रवण करने, इसके अर्थ का मनन करने और ध्यान करने से मनुष्य को स्वतः ईश्वरत्व तथा अष्ट सिद्धियों से युक्त निर्बाध ऐश्वर्य प्राप्त हो जाता है।
Meaning: Since this hymn clarifies the omnipresence of the all-pervading Self, by listening, contemplating its meaning, and meditating upon it with devotion, one attains oneness with the Divine and unhindered spiritual sovereignty.
॥ इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ श्रीदक्षिणामूर्तिस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
|| Iti Shrimat Paramahamsa Parivrajakacharyasya Shri Govinda Bhagavatpoojyapada-shishyasya Shrimacchankara Bhagavatah Kritau Shri Dakshinamurthy Stotram Sampoornam ||
भावार्थ: इस प्रकार श्रीमद् परमहंस परिव्राजकाचार्य पूज्यपाद श्री गोविंद भगवत्पाद के शिष्य श्रीमद् आद्य शंकराचार्य विरचित श्री दक्षिणामूर्ति स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
Meaning: Thus concludes the revered Sri Dakshinamurthy Stotram, composed by Sri Adi Shankaracharya, disciple of Sri Govinda Bhagavatpada, imparting highest non-dual wisdom.

About Dakshinamurthy Stotram (श्री दक्षिणामूर्ति स्तोत्र परिचय)

The Dakshinamurthy Stotram (श्रीदक्षिणामूर्तिस्तोत्रम्) is an immortal philosophical hymn composed by Jagadguru Adi Shankaracharya. Addressed to Lord Shiva in His primordial manifestation as Dakshinamurthy—the supreme cosmic Guru who faces South—this 10-verse composition is renowned as one of the most profound condensations of Advaita Vedanta (non-dual philosophy) ever composed.

According to sacred tradition, Lord Shiva sits silently beneath the cosmic banyan tree (Vata Vriksha), displaying the Chin-Mudra (the gesture of pure consciousness where the index finger touches the thumb, symbolizing the oneness of Jivatma and Paramatma). Surrounding Him are ancient Rishis (Sanaka, Sanandana, Sanatana, and Sanatsujata), whose deepest doubts dissolve in the stillness of His divine silence (maunam vyakhyanam).

On this page, devotees and spiritual seekers will find the traditional Dhyana Shlokas and all 10 canonical verses in clean Devanagari script, Roman transliteration, verse-by-verse Hindi भावार्थ, and English translation, accompanied by philosophical insights and meditation practices.

Core Advaita Teachings of the Stotram

Adi Shankaracharya structures each shloka to address foundational tenets of non-dual reality:

The Mirror Analogy (Verse 1)

The phenomenal universe is compared to a city seen inside a mirror. The city appears to have depth and dimension outside, but it actually exists entirely within the mirror. Similarly, the universe exists within the Atman (Self) and is projected outward by Maya.

The Seed and Sprout (Verse 2)

Creation is not the generation of something previously non-existent; it is the projection (srishti) of what was already present in unmanifest potential within the Divine Consciousness.

The Lamp in the Perforated Pot (Verse 4)

The senses and mind possess no independent luminosity; they function only because the inner light of Atman shines through them, just as light streams through apertures in a pot.

The Ashtamurti Doctrine (Verse 9)

Reveals that the five elements (earth, water, fire, wind, space), the sun, moon, and the soul are all manifestations of the one Supreme Reality (Sarvatmatvam).

Spiritual Benefits of Contemplation

According to the tradition of Advaita Vedanta, meditating upon this hymn offers transformative benefits:

  • Awakening of Higher Intellect: Enhances memory, spiritual discernment (viveka), and mental clarity.
  • Relief from Doubts & Confusion: Dissolves existential confusion and quiets the restless intellectual chatter of the mind.
  • Attainment of Guru-Kripa: Serves as an ideal daily prayer for spiritual seekers who seek the guidance of a Satguru or wish to deepen their meditation practice.
  • Non-Dual Realization: Verse 10 states that reflecting deeply upon this hymn bestows Sarvatmatva—the direct realization that one's true nature is all-pervading divine Consciousness.

How to Meditate on Dakshinamurthy Stotram

Timing & Orientation
  • Ideal Days: Thursday mornings (Guruvar) or daily during Brahma Muhurta.
  • Orientation: Sit facing North or East, visualizing Lord Dakshinamurthy facing South.
Meditation Steps
  1. Chant the Dhyana Shlokas ("Om Namah Pranavarthaya...").
  2. Hold the hands in Chin-Mudra (index finger touching thumb, other three extended).
  3. Recite the 10 verses slowly, meditating upon the non-dual meaning of each shloka.
  4. Conclude with 5 to 10 minutes of silent meditation, resting in the stillness of pure awareness.
संबंधित प्रार्थनाएं एवं स्तोत्र (Related Prayers)
श्री शिव चालीसा चालीसा
ॐ जय शिव ओंकारा आरती आरती
महामृत्युंजय मंत्र मंत्र
रुद्र गायत्री मंत्र मंत्र
शिव पंचाक्षरी (नमः शिवाय) मंत्र
Related Stotram Sangrah
Medha Suktam Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Taittiriya Aranyaka Saraswati Durga Suktam Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Mahanarayana Upanishad Durga Kashi Vishwanath Ashtakam Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Adi Shankaracharya Shiva Chandrasekhara Ashtakam Lyrics in Sanskrit & English With Meaning | Sage Markandeya Shiva