Chalisa
ગુજરાતી (Gujarati)
Hanuman
શ્રી હનુમાન ચાલીસા
શ્રી હનુમાન ચાલીસા – Hanuman Chalisa in Gujarati
સંપૂર્ણ શ્રી હનુમાન ચાલીસા (Hanuman Chalisa in Gujarati) ૪૦ ચોપાઈ, દોહા, ગુજરાતી ભાવાર્થ અને ઑડિયો પાઠ સાથે DevDhun પર વાંચો.
Text:
દોહો
શ્રીગુરુ ચરન સરોજ રજ, નિજ મનુ મુકુરુ સુધારિ।
બરનઉઁ રઘુબર બિમલ જસુ, જો દાયકુ ફલ ચારિ॥
બુદ્ધિહીન તનુ જાનિકે, સુમિરૌ પવન-કુમાર।
બલ બુધિ બિદ્યા દેહુ મોહિં, હરહુ કલેસ બિકાર॥
ચોપાઈ
જય હનુમાન જ્ઞાન ગુન સાગર।
જય કપીસ તિહુઁ લોક ઉજાગર॥ ॥ ૧ ॥
રામ દૂત અતુલિત બલ ધામા।
અંજનિ-પુત્ર પવનસુત નામા॥ ॥ ૨ ॥
મહાબીર બિક્રમ બજરંગી।
કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી॥ ॥ ૩ ॥
કંચન બરન બિરાજ સુબેસા।
કાનન કુંડલ કુંચિત કેસા॥ ॥ ૪ ॥
હાથ બજ્ર ઓ ધ્વજા બિરાજૈ।
કાઁધે મૂઁજ જનેઊ સાજૈ॥ ॥ ૫ ॥
સંકર સુવન કેસરીનંદન।
તેજ પ્રતાપ મહા જગ બંદન॥ ॥ ૬ ॥
વિદ્યાવાન ગુની અતિ ચાતુર।
રામ કાજ કરિબે કો આતુર॥ ॥ ૭ ॥
પ્રભુ ચરિત્ર સુનિબે કો રસિયા।
રામ લખન સીતા મન બસિયા॥ ॥ ૮ ॥
સૂક્ષ્મ રૂપ ધરિ સિયહિં દિખાવા।
બિકટ રૂપ ધરિ લંક જરાવા॥ ॥ ૯ ॥
ભીમ રૂપ ધરિ અસુર સઁહારે।
રામચંદ્ર કે કાજ સઁવારે॥ ॥ ૧૦ ॥
લાય સજીવન લખન જિયાયે।
શ્રીરઘુબીર હરષિ ઉર લાયે॥ ॥ ૧૧ ॥
રઘુપતિ કીહ્ની બહુત બડ઼ાઈ।
તુમ મમ પ્રિય ભરતહિ સમ ભાઈ॥ ॥ ૧૨ ॥
સહસ બદન તુમ્હરો જસ ગાવૈં।
અસ કહિ શ્રીપતિ કણ્ઠ લગાવૈં॥ ॥ ૧૩ ॥
સનકાદિક બ્રહ્માદિ મુનીસા।
નારદ સારદ સહિત અહીસા॥ ॥ ૧૪ ॥
જમ કુબેર દિગપાલ જહાઁ તે।
કબિ કોબિદ કહિ સકે કહાઁ તે॥ ॥ ૧૫ ॥
તુમ ઉપકાર સુગ્રીવહિં કીહ્ના।
રામ મિલાય રાજ પદ દીહ્ના॥ ॥ ૧૬ ॥
તુમ્હરો મંત્ર બિભીષન માના।
લંકેસ્વર ભએ સબ જગ જાના॥ ॥ ૧૭ ॥
જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનૂ।
લીલ્યો તાહિ મધુર ફલ જાનૂ॥ ॥ ૧૮ ॥
પ્રભુ મુદ્રિકા મેલિ મુખ માહીં।
જલધિ લાઁઘિ ગયે અચરજ નાહીં॥ ॥ ૧૯ ॥
દુર્ગમ કાજ જગત કે જેતે।
સુગમ અનુગ્રહ તુમ્હારે તેતે॥ ॥ ૨૦ ॥
રામ દુઆરે તુમ રખવારે।
હોત ન આજ્ઞા બિનુ પૈસારે॥ ॥ ૨૧ ॥
સબ સુખ લહૈ તુમ્હારી સરના।
તુમ રક્ષક કાહૂ કો ડર ના॥ ॥ ૨૨ ॥
આપપન તેજ સમ્હારો આપૈ।
તીનોં લોક હાઁક તેં કાઁપૈ॥ ॥ ૨૩ ॥
ભૂત પિસાચ નિકટ નહિં આવૈ।
મહાબીર જબ નામ સુનાવૈ॥ ॥ ૨૪ ॥
નાસૈ રોગ હરૈ સબ પીરા।
જપત નિરંતર હનુમત બીરા॥ ॥ ૨૫ ॥
સંકટ તેં હનુમાન છુડ઼ાવૈ।
મન ક્રમ બચન ધ્યાન જો લાવૈ॥ ॥ ૨૬ ॥
સબ પર રામ તપસ્વી રાજા।
તિન કે કાજ સકલ તુમ સાજા॥ ॥ ૨૭ ॥
ઔર મનોરથ જો કોઈ લાવૈ।
સોઇ અમિત જીવન ફલ પાવૈ॥ ॥ ૨૮ ॥
ચારોં જુગ પરતાપ તુમ્હારા।
હૈ પરસિદ્ધ જગત ઉજિયારા॥ ॥ ૨૯ ॥
સાધુ સન્ત કે તુમ રખવારે।
અસુર નિકંદન રામ દુલારે॥ ॥ ૩૦ ॥
અષ્ટ સિદ્ધિ નૌ નિધિ કે દાતા।
અસ બર દીન્હ જાનકી માતા॥ ॥ ૩૧ ॥
રામ રસાયન તુમ્હરે પાસા।
સદા રહો રઘુપતિ કે દાસા॥ ॥ ૩૨ ॥
તુમ્હરે ભજન રામ કો પાવૈ।
જનમ જનમ કે દુખ બિસરાવૈ॥ ॥ ૩૩ ॥
અન્ત કાલ રઘુબર પુર જાઈ।
જહાઁ જન્મ હરિ-ભક્ત કહાઈ॥ ॥ ૩૪ ॥
ઔર દેવતા ચિત્ત ન ધરઈ।
હનુમત સેઇ સર્બ સુખ કરઈ॥ ॥ ૩૫ ॥
સંકટ કટૈ મિટૈ સબ પીરા।
જો સુમિરૈ હનુમત બલબીરા॥ ॥ ૩૬ ॥
જૈ જૈ જૈ હનુમાન ગોસાઈં।
કૃપા કરહુ ગુરુ દેવ કી નાઈં॥ ॥ ૩૭ ॥
જો સત બાર પાઠ કર કોઈ।
છૂટહિ બંદિ મહા સુખ હોઈ॥ ॥ ૩૮ ॥
જો યહ પઢ઼ૈ હનુમાન ચાલીસા।
હોય સિદ્ધિ સાખી ગઉરીસા॥ ॥ ૩૯ ॥
તુલસીદાસ સદા હરિ ચેરા।
કીજૈ નાથ હૃદય મઁહ ડેરા॥ ॥ ૪૦ ॥
સમાપ્તિ દોહો
સમાપ્તિ દોહો
પવનતનય સંકટ હરન, મંગલ મૂરતિ રૂપ।
રામ લખન સીતા સહિત, હૃદય બસહુ સુર ભૂપ॥
Doha
Shri Guru Charan Saroj Raj, Nij Manu Mukuru Sudhari.
Baranau Raghubar Bimal Jasu, Jo Dayaku Phal Chari.
Buddhiheen Tanu Janike, Sumirau Pawan-Kumar.
Bal Budhi Bidya Dehu Mohin, Harahu Kales Bikar.
Chaupai
Jai Hanuman Gyan Gun Sagar,
Jai Kapis Tihun Lok Ujagar.
Ram Doot Atulit Bal Dhama,
Anjani Putra Pawan Sut Nama.
Mahavir Bikram Bajrangi,
Kumati Nivar Sumati Ke Sangi.
Kanchan Baran Biraj Subesa,
Kanan Kundal Kunchit Kesa.
Hath Bajra O Dhwaja Birajai,
Kandhe Munj Janeu Sajai.
Sankar Suvan Kesarinandan,
Tej Pratap Maha Jag Bandan.
Vidyawan Guni Ati Chatur,
Ram Kaj Karibe Ko Aatur.
Prabhu Charitra Sunibe Ko Rasiya,
Ram Lakhan Sita Man Basiya.
Sukshma Roop Dhari Siyahin Dikhawa,
Bikat Roop Dhari Lanka Jarawa.
Bhim Roop Dhari Asur Samhare,
Ramchandra Ke Kaj Samware.
Laye Sanjivan Lakhan Jiyaye,
Shri Raghubir Harashi Ur Laye.
Raghupati Keenhi Bahut Badai,
Tum Mam Priya Bharatahi Sam Bhai.
Sahas Badan Tumharo Jas Gavain,
As Kahi Shripati Kanth Lagavain.
Sanakadik Brahmadi Munisa,
Narad Sarad Sahit Ahisa.
Jam Kuber Digpal Jahan Te,
Kabi Kobid Kah Sake Kahan Te.
Tum Upakar Sugreevahin Keenha,
Ram Milay Raj Pad Deenha.
Tumharo Mantra Vibhishan Mana,
Lankeswar Bhaye Sab Jag Jana.
Jug Sahastra Yojan Par Bhanu,
Leelyo Tahi Madhur Phal Janu.
Prabhu Mudrika Meli Mukh Maheen,
Jaladhi Langhi Gaye Achraj Naheen.
Durgam Kaj Jagat Ke Jete,
Sugam Anugraha Tumhre Tete.
Ram Duware Tum Rakaware,
Hot Na Agya Binu Paisare.
Sab Sukh Lahai Tumhari Sarna,
Tum Rakshak Kahu Ko Dar Na.
Aapan Tej Samharo Aapai,
Teenon Lok Hank Te Kanpai.
Bhoot Pisach Nikat Nahin Aavai,
Mahavir Jab Naam Sunavai.
Nasai Rog Harai Sab Peera,
Japat Nirantar Hanumat Beera.
Sankat Te Hanuman Chhudavai,
Man Kram Bachan Dhyan Jo Lavai.
Sab Par Ram Tapaswee Raja,
Tin Ke Kaj Sakal Tum Saja.
Aur Manorath Jo Koi Lavai,
Soi Amit Jeevan Phal Pavai.
Charon Jug Partap Tumhara,
Hai Parsiddhi Jagat Ujiyara.
Sadhu Sant Ke Tum Rakaware,
Asur Nikandan Ram Dulare.
Ashta Siddhi Nau Nidhi Ke Data,
As Bar Deenh Janaki Mata.
Ram Rasayan Tumhre Pasa,
Sada Raho Raghupati Ke Dasa.
Tumhre Bhajan Ram Ko Pavai,
Janam Janam Ke Dukh Bisravai.
Ant Kal Raghubar Pur Jai,
Jahan Janam Hari-Bhakt Kahai.
Aur Devta Chitt Na Dharai,
Hanumat Sei Sarba Sukh Karai.
Sankat Katai Mitai Sab Peera,
Jo Sumirai Hanumat Balbeera.
Jai Jai Jai Hanuman Gosain,
Kripa Karahu Gurudev Ki Nain.
Jo Sat Bar Path Kar Koi,
Chhootahi Bandi Maha Sukh Hoi.
Jo Yah Padhai Hanuman Chalisa,
Hoy Siddhi Sakhi Gaurisa.
Tulsidas Sada Hari Chera,
Keejai Nath Hriday Mah Dera.
Closing Doha
Ending Doha
Pawantanay Sankat Haran, Mangal Murati Roop.
Ram Lakhan Sita Sahit, Hriday Basahu Sur Bhoop.
દોહો (Dual View)
શ્રીગુરુ ચરન સરોજ રજ, નિજ મનુ મુકુરુ સુધારિ।
બરનઉઁ રઘુબર બિમલ જસુ, જો દાયકુ ફલ ચારિ॥
બુદ્ધિહીન તનુ જાનિકે, સુમિરૌ પવન-કુમાર।
બલ બુધિ બિદ્યા દેહુ મોહિં, હરહુ કલેસ બિકાર॥
Shri Guru Charan Saroj Raj, Nij Manu Mukuru Sudhari.
Baranau Raghubar Bimal Jasu, Jo Dayaku Phal Chari.
Buddhiheen Tanu Janike, Sumirau Pawan-Kumar.
Bal Budhi Bidya Dehu Mohin, Harahu Kales Bikar.
ચોપાઈ (Dual View)
જય હનુમાન જ્ઞાન ગુન સાગર।
જય કપીસ તિહુઁ લોક ઉજાગર॥ ॥ ૧ ॥
Jai Hanuman Gyan Gun Sagar,
Jai Kapis Tihun Lok Ujagar.
રામ દૂત અતુલિત બલ ધામા।
અંજનિ-પુત્ર પવનસુત નામા॥ ॥ ૨ ॥
Ram Doot Atulit Bal Dhama,
Anjani Putra Pawan Sut Nama.
મહાબીર બિક્રમ બજરંગી।
કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી॥ ॥ ૩ ॥
Mahavir Bikram Bajrangi,
Kumati Nivar Sumati Ke Sangi.
કંચન બરન બિરાજ સુબેસા।
કાનન કુંડલ કુંચિત કેસા॥ ॥ ૪ ॥
Kanchan Baran Biraj Subesa,
Kanan Kundal Kunchit Kesa.
હાથ બજ્ર ઓ ધ્વજા બિરાજૈ।
કાઁધે મૂઁજ જનેઊ સાજૈ॥ ॥ ૫ ॥
Hath Bajra O Dhwaja Birajai,
Kandhe Munj Janeu Sajai.
સંકર સુવન કેસરીનંદન।
તેજ પ્રતાપ મહા જગ બંદન॥ ॥ ૬ ॥
Sankar Suvan Kesarinandan,
Tej Pratap Maha Jag Bandan.
વિદ્યાવાન ગુની અતિ ચાતુર।
રામ કાજ કરિબે કો આતુર॥ ॥ ૭ ॥
Vidyawan Guni Ati Chatur,
Ram Kaj Karibe Ko Aatur.
પ્રભુ ચરિત્ર સુનિબે કો રસિયા।
રામ લખન સીતા મન બસિયા॥ ॥ ૮ ॥
Prabhu Charitra Sunibe Ko Rasiya,
Ram Lakhan Sita Man Basiya.
સૂક્ષ્મ રૂપ ધરિ સિયહિં દિખાવા।
બિકટ રૂપ ધરિ લંક જરાવા॥ ॥ ૯ ॥
Sukshma Roop Dhari Siyahin Dikhawa,
Bikat Roop Dhari Lanka Jarawa.
ભીમ રૂપ ધરિ અસુર સઁહારે।
રામચંદ્ર કે કાજ સઁવારે॥ ॥ ૧૦ ॥
Bhim Roop Dhari Asur Samhare,
Ramchandra Ke Kaj Samware.
લાય સજીવન લખન જિયાયે।
શ્રીરઘુબીર હરષિ ઉર લાયે॥ ॥ ૧૧ ॥
Laye Sanjivan Lakhan Jiyaye,
Shri Raghubir Harashi Ur Laye.
રઘુપતિ કીહ્ની બહુત બડ઼ાઈ।
તુમ મમ પ્રિય ભરતહિ સમ ભાઈ॥ ॥ ૧૨ ॥
Raghupati Keenhi Bahut Badai,
Tum Mam Priya Bharatahi Sam Bhai.
સહસ બદન તુમ્હરો જસ ગાવૈં।
અસ કહિ શ્રીપતિ કણ્ઠ લગાવૈં॥ ॥ ૧૩ ॥
Sahas Badan Tumharo Jas Gavain,
As Kahi Shripati Kanth Lagavain.
સનકાદિક બ્રહ્માદિ મુનીસા।
નારદ સારદ સહિત અહીસા॥ ॥ ૧૪ ॥
Sanakadik Brahmadi Munisa,
Narad Sarad Sahit Ahisa.
જમ કુબેર દિગપાલ જહાઁ તે।
કબિ કોબિદ કહિ સકે કહાઁ તે॥ ॥ ૧૫ ॥
Jam Kuber Digpal Jahan Te,
Kabi Kobid Kah Sake Kahan Te.
તુમ ઉપકાર સુગ્રીવહિં કીહ્ના।
રામ મિલાય રાજ પદ દીહ્ના॥ ॥ ૧૬ ॥
Tum Upakar Sugreevahin Keenha,
Ram Milay Raj Pad Deenha.
તુમ્હરો મંત્ર બિભીષન માના।
લંકેસ્વર ભએ સબ જગ જાના॥ ॥ ૧૭ ॥
Tumharo Mantra Vibhishan Mana,
Lankeswar Bhaye Sab Jag Jana.
જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનૂ।
લીલ્યો તાહિ મધુર ફલ જાનૂ॥ ॥ ૧૮ ॥
Jug Sahastra Yojan Par Bhanu,
Leelyo Tahi Madhur Phal Janu.
પ્રભુ મુદ્રિકા મેલિ મુખ માહીં।
જલધિ લાઁઘિ ગયે અચરજ નાહીં॥ ॥ ૧૯ ॥
Prabhu Mudrika Meli Mukh Maheen,
Jaladhi Langhi Gaye Achraj Naheen.
દુર્ગમ કાજ જગત કે જેતે।
સુગમ અનુગ્રહ તુમ્હારે તેતે॥ ॥ ૨૦ ॥
Durgam Kaj Jagat Ke Jete,
Sugam Anugraha Tumhre Tete.
રામ દુઆરે તુમ રખવારે।
હોત ન આજ્ઞા બિનુ પૈસારે॥ ॥ ૨૧ ॥
Ram Duware Tum Rakaware,
Hot Na Agya Binu Paisare.
સબ સુખ લહૈ તુમ્હારી સરના।
તુમ રક્ષક કાહૂ કો ડર ના॥ ॥ ૨૨ ॥
Sab Sukh Lahai Tumhari Sarna,
Tum Rakshak Kahu Ko Dar Na.
આપપન તેજ સમ્હારો આપૈ।
તીનોં લોક હાઁક તેં કાઁપૈ॥ ॥ ૨૩ ॥
Aapan Tej Samharo Aapai,
Teenon Lok Hank Te Kanpai.
ભૂત પિસાચ નિકટ નહિં આવૈ।
મહાબીર જબ નામ સુનાવૈ॥ ॥ ૨૪ ॥
Bhoot Pisach Nikat Nahin Aavai,
Mahavir Jab Naam Sunavai.
નાસૈ રોગ હરૈ સબ પીરા।
જપત નિરંતર હનુમત બીરા॥ ॥ ૨૫ ॥
Nasai Rog Harai Sab Peera,
Japat Nirantar Hanumat Beera.
સંકટ તેં હનુમાન છુડ઼ાવૈ।
મન ક્રમ બચન ધ્યાન જો લાવૈ॥ ॥ ૨૬ ॥
Sankat Te Hanuman Chhudavai,
Man Kram Bachan Dhyan Jo Lavai.
સબ પર રામ તપસ્વી રાજા।
તિન કે કાજ સકલ તુમ સાજા॥ ॥ ૨૭ ॥
Sab Par Ram Tapaswee Raja,
Tin Ke Kaj Sakal Tum Saja.
ઔર મનોરથ જો કોઈ લાવૈ।
સોઇ અમિત જીવન ફલ પાવૈ॥ ॥ ૨૮ ॥
Aur Manorath Jo Koi Lavai,
Soi Amit Jeevan Phal Pavai.
ચારોં જુગ પરતાપ તુમ્હારા।
હૈ પરસિદ્ધ જગત ઉજિયારા॥ ॥ ૨૯ ॥
Charon Jug Partap Tumhara,
Hai Parsiddhi Jagat Ujiyara.
સાધુ સન્ત કે તુમ રખવારે।
અસુર નિકંદન રામ દુલારે॥ ॥ ૩૦ ॥
Sadhu Sant Ke Tum Rakaware,
Asur Nikandan Ram Dulare.
અષ્ટ સિદ્ધિ નૌ નિધિ કે દાતા।
અસ બર દીન્હ જાનકી માતા॥ ॥ ૩૧ ॥
Ashta Siddhi Nau Nidhi Ke Data,
As Bar Deenh Janaki Mata.
રામ રસાયન તુમ્હરે પાસા।
સદા રહો રઘુપતિ કે દાસા॥ ॥ ૩૨ ॥
Ram Rasayan Tumhre Pasa,
Sada Raho Raghupati Ke Dasa.
તુમ્હરે ભજન રામ કો પાવૈ।
જનમ જનમ કે દુખ બિસરાવૈ॥ ॥ ૩૩ ॥
Tumhre Bhajan Ram Ko Pavai,
Janam Janam Ke Dukh Bisravai.
અન્ત કાલ રઘુબર પુર જાઈ।
જહાઁ જન્મ હરિ-ભક્ત કહાઈ॥ ॥ ૩૪ ॥
Ant Kal Raghubar Pur Jai,
Jahan Janam Hari-Bhakt Kahai.
ઔર દેવતા ચિત્ત ન ધરઈ।
હનુમત સેઇ સર્બ સુખ કરઈ॥ ॥ ૩૫ ॥
Aur Devta Chitt Na Dharai,
Hanumat Sei Sarba Sukh Karai.
સંકટ કટૈ મિટૈ સબ પીરા।
જો સુમિરૈ હનુમત બલબીરા॥ ॥ ૩૬ ॥
Sankat Katai Mitai Sab Peera,
Jo Sumirai Hanumat Balbeera.
જૈ જૈ જૈ હનુમાન ગોસાઈં।
કૃપા કરહુ ગુરુ દેવ કી નાઈં॥ ॥ ૩૭ ॥
Jai Jai Jai Hanuman Gosain,
Kripa Karahu Gurudev Ki Nain.
જો સત બાર પાઠ કર કોઈ।
છૂટહિ બંદિ મહા સુખ હોઈ॥ ॥ ૩૮ ॥
Jo Sat Bar Path Kar Koi,
Chhootahi Bandi Maha Sukh Hoi.
જો યહ પઢ઼ૈ હનુમાન ચાલીસા।
હોય સિદ્ધિ સાખી ગઉરીસા॥ ॥ ૩૯ ॥
Jo Yah Padhai Hanuman Chalisa,
Hoy Siddhi Sakhi Gaurisa.
તુલસીદાસ સદા હરિ ચેરા।
કીજૈ નાથ હૃદય મઁહ ડેરા॥ ॥ ૪૦ ॥
Tulsidas Sada Hari Chera,
Keejai Nath Hriday Mah Dera.
સમાપ્તિ દોહો (Dual View)
સમાપ્તિ દોહો
પવનતનય સંકટ હરન, મંગલ મૂરતિ રૂપ।
રામ લખન સીતા સહિત, હૃદય બસહુ સુર ભૂપ॥
Pawantanay Sankat Haran, Mangal Murati Roop.
Ram Lakhan Sita Sahit, Hriday Basahu Sur Bhoop.
प्रमाण एवं इतिहास
पढ़ने का समय: 4 मिनट
🚩 श्री हनुमान चालीसा: इतिहास, महत्व एवं पाठ विधि
हनुमान चालीसा का इतिहास
हनुमान चालीसा की रचना 16वीं शताब्दी में मध्यकालीन भारत के महान संत कवि गोस्वामी तुलसीदास जी ने की थी। उस समय विद्वानों की मुख्य भाषा संस्कृत थी, परंतु तुलसीदास जी ने आम जनमानस तक भक्ति का संदेश पहुँचाने के लिए उत्तर भारत की लोकप्रिय लोकभाषा अवधी को चुना।
हनुमान चालीसा किसने लिखी?
हनुमान चालीसा के रचयिता महान रामभक्त गोस्वामी तुलसीदास जी हैं। उन्होंने श्री रामचरितमानस, हनुमान बाहुक और विनय पत्रिका जैसे प्रसिद्ध धार्मिक ग्रंथों की भी रचना की।
हनुमान चालीसा का महत्व
सनातन संस्कृति में हनुमान चालीसा को एक अत्यंत प्रभावशाली और सिद्ध काव्य स्तोत्र माना गया है। इसके नियमित पाठ से भक्त को आंतरिक साहस, शक्ति और मानसिक शांति की अनुभूति होती है। संकट और तनाव के क्षणों में इसका स्मरण साधक में अटूट विश्वास जगाता है।
हनुमान चालीसा का पाठ कब और कैसे करें?
पाठ का उपयुक्त समय:
प्रातःकाल स्नान के उपरांत या संध्या आरती के समय पाठ करना अति शुभ माना जाता है। मंगलवार और शनिवार का दिन भगवान हनुमान जी की विशेष पूजा के लिए समर्पित माना जाता है।
पाठ करने की सरल विधि:
- स्वच्छ एवं शांत स्थान का चयन करें और पवित्र वस्त्र धारण करें।
- पूर्व या उत्तर दिशा की ओर मुख करके कुशा या सूती कपड़े के आसन पर बैठें।
- भगवान हनुमान और प्रभु श्री राम जी का स्मरण करते हुए दीपक जलाएँ।
- स्पष्ट उच्चारण एवं भावपूर्ण मन से पाठ करें।
- पाठ के उपरांत हनुमान लला की आरती करें या शांत भाव से ध्यान लगाएँ।
हनुमान चालीसा पढ़ने के आध्यात्मिक महत्व
- आत्मबल व निडरता: हनुमान जी असीम बल और साहस के प्रतीक हैं। पाठ करने से भय और नकारात्मक विचारों का नाश होता है।
- भक्ति और नम्रता: अपार शक्तिशाली होने के बाद भी हनुमान जी परम नम्र रामदास हैं। यह पाठ साधक को अहंकार से मुक्त कर नम्रता सिखाता है।
- मानसिक एकाग्रता: नियमित पाठ से मन की चंचलता समाप्त होती है और ध्यान केंद्रित करने में मदद मिलती है।
हनुमान चालीसा में कितनी चौपाइयाँ हैं?
हनुमान चालीसा का मुख्य भाग ४० चौपाइयों (40 Chaupais) पर आधारित है। मुख्य काव्य में 40 चौपाइयाँ होने के कारण ही इसे 'चालीसा' कहा जाता है। इसके अतिरिक्त पाठ के प्रारंभ में २ प्रारंभिक दोहे और अंत में १ अंतिम दोहा सम्मिलित है।
हनुमान चालीसा पाठ के दौरान ध्यान रखने योग्य बातें
शुद्धता एवं एकाग्रता
पाठ के समय मन में शुद्ध विचार, निष्ठा और शांत भाव बनाए रखें।
स्पष्ट उच्चारण
शब्दों का उच्चारण जल्दबाजी के बजाय स्पष्ट और लयबद्ध ढंग से करें।
सात्विक आचरण
साधना के दौरान सात्विक विचार और व्यवहार का पालन करना श्रेष्ठ माना जाता है।
सम्बद्ध पाठ
भक्त प्रायः चालीसा के साथ बजरंग बाण एवं हनुमान बीज मंत्र का जप भी करते हैं।
Frequently Asked Questions (अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न)
हाँ, श्रद्धालु प्रतिदिन सुबह और शाम अपनी सुविधा तथा श्रद्धा के अनुसार हनुमान चालीसा का पाठ कर सकते हैं।
बिलकुल, भक्ति भाव से कोई भी श्रद्धालु, चाहे पुरुष हो या महिला, निष्ठा और पवित्रता के साथ हनुमान जी की आराधना कर सकता है।
हनुमान चालीसा की मूल रचना अवधी भाषा में है, जो कि हिन्दी साहित्य की एक प्रमुख एवं समृद्ध बोली है।
मंगलवार और शनिवार हनुमान जी की पूजा के विशेष दिन माने जाते हैं, परंतु किसी भी दिन निष्ठापूर्वक भक्ति भाव से पाठ करना उत्तम होता है।
Read શ્રી હનુમાન ચાલીસા – Hanuman Chalisa in Gujarati in Other Indian Languages
Gujarati Bhakti Portal
Explore authentic devotional hymns, stotras, and chalisas accurately translated into Gujarati (ગુજરાતી) script with complete spiritual meanings.
All Gujarati Prayers